انواع پروتز بالای زانو + قیمت و مشاوره برای انتخاب بهترین

پروتز بالای زانو با بازیابی حرکت و ظاهر اندام از دست رفته به شما امکان می‌دهد تا راه رفتن ایمن‌تر و طبیعی‌تری را تجربه کنید، بدون نیاز به کمک دیگران کارهای روزمره خود را انجام دهید، به شغل مورد نظر خود مشغول شوید و با اعتماد به نفس در جامعه حضور پیدا کنید. هر چند پروتز بالای زانو بر حسب اجزای سازنده خود انواع مختلفی دارد، بهترین پروتز برای هر فرد بر اساس عواملی مانند سن، وزن، سطح فعالیت، سطح آسیب و نوع شغل تعیین می‌شود و به صورت منحصر به فرد و سفارشی بر اساس ویژگی‌ها و نیازهای هر فرد ساخته می‌شود. سازگاری با پروتز و راه رفتن ایمن با آن نیازمند زمان، تمرین و ممارست و همچنین، مراقبت از اندام باقیمانده است.

آغاز فصل جدیدی از زندگی با پروتز بالای زانو

قطع عضو بالای زانو تجربه ناگوار و سهمگینی است که ابعاد مختلف زندگی فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهد و محدودیت‌های حرکتی شدیدی را بر او تحمیل می‌کند. با این حال، قطع عضو پایان راه نیست. شما می‌توانید با استفاده از پروتز بالای زانو که جایگزین اندام از دست رفته می‌شود، بر محدودیت‌های خود غلبه کنید و فصل جدیدی از زندگی خود را آغاز کنید. استفاده از پروتز بالای زانو به شما امکان می‌دهد تا حد زیادی توانایی حرکت خود را به دست آورید و راه رفتن طبیعی‌تر و ایمن‌تری را تجربه کنید. به کمک پای مصنوعی می‌توانید فعالیت‌های مورد علاقه خود را از سر بگیرید، بدون نیاز به کمک دیگران کارهای روزمره خود را انجام دهید و استقلال خود را دوباره به دست آورید.

افزون بر این، پروتز بالای زانو می‌تواند ظاهری بسیار مشابه پای طبیعی داشته باشد که به شما امکان می‌دهد با اعتماد به نفس مضاعف و بدون دغدغه درباره نگاه‌های دیگران، در جامعه حضور به هم رسانید، در شغل مورد نظر خود مشغول به کار شوید و آزادانه در فعالیت‌های اجتماعی شرکت کنید. به علاوه، در سایه پیشرفت‌های قابل توجه در فناوری پای مصنوعی، دیگر مانعی برای ورزش و فعالیت فیزیکی سنگین با پروتزهای بالای زانو وجود ندارد و با استفاده از این پروتزها می‌توانید به فعالیت‌های ورزرشی گوناگون مانند کوه‌نوردی، دوچرخه‌سواری، بسکتبال، والیبال، یوگا و شنا بپردازید.

پروتز بالای زانو از چه اجزایی تشکیل شده است؟

پروتزهای بالای زانو بر حسب اجزای سازنده خود انواع مختلفی دارند که هر یک مزایا و معایب خاص خود را دارند. انتخاب نوع پروتز به شرایط و نیازهای هر فرد بستگی دارد. اجزای پروتزهای بالای زانو شامل موارد زیر است:

سوکت

سوکت یکی از مهم‌‌ترین بخش‌ های پروتز است که قسمت باقیمانده‌‌ی اندام (استامپ) درون آن قرار می‌گیرد و نقش مهمی در راحتی، عملکرد و موفقیت پروتز دارد. وزن فرد و نیرویی که برای راه‌‌رفتن به پروتز اعمال می‌کند، در اولین مرحله به سوکت وارد می‌شود؛ پس باید طوری طراحی شود تا نیرو و فشار را به طور مساوی توزیع کند. افزون بر این، به دلیل آنکه سوکت به طور مستقیم با پوست اندام باقیمانده در ارتباط است، باید در ساخت آن از مواد با کیفیت و ضد حساسیت مانند مواد ترموپلاستیک، فیبر کربن، سیلیکون و لمینت استفاده کرد. در طراحی و ساخت سوکت، شکل آناتومیک اندام باقیمانده و نیازهای فرد در نظر گرفته می‌شود. امروزه دقیق‌ترین و ظریف‌ترین سوکت‌ها‌ با استفاده از پرینترهای سه‌ بعدی ساخته می‌شوند.

پروتزهای بالای زانو بر اساس نوع سوکت به انواع زیر دسته‌بندی می‌شوند:

مفصل زانو

مفصل زانو از پیچیده‌ترین و مهم‌ترین بخش‌های پروتز بالای زانو است و برای ایجاد تعادل و ثبات هنگام ایستادن و راه‌رفتن اهمیت بالایی دارد. زانوی پروتزی باید قابلیت خم‌شدن و عملکردی شبیه به زانوی طبیعی داشته باشد تا فرد بتواند به‌راحتی راه برود. مفاصل مکانیکی، پنوماتیکی، هیدرولیکی و هوشمند (دارای میکروپروسسور) از انواع مفاصل زانو در پروتزهای بالای زانو هستند که با برندهای مختلف توسط کشورهای آلمان، چین، آمریکا، ترکیه و ایران تولید می‌شوند. اختلاف قیمت مفاصل مکانیکی و هوشمند به چند ده ‌هزار دلار می‌رسد. در ایران ساخت مفاصل مکانیکی و هیدرولیکی زانو به دلیل قیمت پایین‌تر رواج بیشتری نسبت به مفاصل هوشمند دارد؛ با این حال، مرکز ارتوپدی امید توانایی ساخت پروتز بالای زانو با تمام قطعات ذکر شده، از جمله مفاصل هوشمند را دارد.

انواع مفاصل زانو در پروتز بالای زانو در ادامه معرفی شده است:

پنجه و مچ پروتزی

سیستم مچ و پنجه پروتزی به عنوان جایگزین پنجه طبیعی عمل می‌کند و برای حفظ تعادل فرد به هنگام استفاده از پروتز اهمیت بسیاری دارد. این ساختارها از مواد مختلفی مانند چوب، لاستیک، اورتان، تیتانیوم، فایبرگلاس و فیبرهای کربنی ساخته می‌شوند. برخی از این پنجه‌ها سبک و دارای قابلیت ذخیره‌ی انرژی هستند و پاشنه با ارتفاع قابل‌تنظیم دارند. تمام پنجه‌های پروتزی باید قابلیت خم‌شدن به سمت پایین در مراحل راه‌رفتن یا ایستادن را داشته باشند. همچنین انگشت شست آن‌ها باید انعطاف‌پذیر باشد تا در مراحل انتهایی راه‌رفتن مشکلی ایجاد نشود.

سیستم تعلیق

سیستم تعلیق موجب نگه‌داشتن پروتز روی اندام باقیمانده می‌شود و از درآمدن سوکت هنگام راه‌رفتن جلوگیری می‌کند. یک سیستم تعلیق مناسب موجب بهبود انتقال انرژی، افزایش کنترل پروتز و کاهش سایش در پوست اندام باقیمانده می‌شود. انواع گوناگونی از تعلیق پروتز وجود دارد که هر یک مزایا و معایب خاص خود را دارند. انتخاب نوع تعلیق مناسب بر اساس شکل اندام باقیمانده، قدرت عضلات باقیمانده، مهارت دست فرد، میزان بینایی و تعادل فرد هنگام ایستادن صورت می‌گیرد.

تعلیق مکشی

در سیستم تعلیق مکشی ایجاد مکش بین پوست اندام باقیمانده و داخل سوکت، پروتز را روی پای فرد نگه می‌دارد. سوکت در انتها دارای یک دریچه‌ی خروجی است که پس از واردشدن اندام باقیمانده درون سوکت و خارج‌شدن هوا از درون آن با ایجاد فشار منفی، پروتز را روی اندام محکم می‌کند و حرکت و چرخش آن را در طی راه رفتن و فعالیت‌های دیگر حداقل می‌کند. این سیستم تعلیق، به علت محکم شدن و فیت دقیق روی اندام باقیمانده یک سیستم تعلیق خوب به شمار می‌آید و پایداری، راحتی و حرکت روان را برای کاربر فراهم می‌کند.

با این وجود، پوشیدن و درآوردن تعلیق مکشی می‌تواند نسبت به سیستم‌های دیگر پیچیده‌تر باشد. تعلیق مکشی به مهارت و قدرت دست برای پوشیدن پروتز و تعادل هنگام ایستادن نیازمند است و برای افرادی که مشکلات قلبی-عروقی دارند، مناسب نیست. در صورت بد پوشیدن و بد قرارگرفتن سوکت روی اندام باقیمانده، ساکشن به‌خوبی انجام نشده و یک تعلیق ضعیف ایجاد می‌شود. به علاوه، در صورت تغییر حجم اندام باقیمانده و یا خرابی دریچه، کارایی این سیستم تعلیق کاهش می‌یابد.

تعلیق با آستر (لاینر)

در این سیستم تعلیق از یک آستر (لاینر) از جنس سیلیکون، پلی‌اورتان یا الاستومر برای نگهداشتن پروتز استفاده می‌شود که روی اندام باقیمانده قرار می‌گیرد و فضای خالی میان اندام باقیمانده و سوکت را از بین می‌برد. در انتهای آستر یک پین و قفل برای تعلیق بهتر سوکت تعبیه شده است. در صورت استفاده از این قفل امکان خارج‌شدن ناگهانی پروتز از پا کاملاً از بین می‌رود و تا زمانی که قفل آن آزاد نشود، پروتز روی اندام باقیمانده باقی می‌ماند.

فشار یکنواخت در سراسر سوکت، امکان پوشیدن پروتز در حالت نشسته و عدم نیاز به‌دقت خیلی زیاد برای تعلیق از مزایای تعلیق با آستر است. در مقابل، قیمت نسبتاً بالا، پارگی و ساییدگی آستر، نیاز به نظافت منظم، نیاز به قدرت و مهارت بالای دست، نیاز به روان‌کننده و محلول الکل برای پوشیدن از معایب سیستم تعلیق با آستر است.

تعلیق با کمربند

در سیستم تعلیق با کمربند، از تسمه یا کمربند برای نگهداشتن پروتز در جای خود استفاده می‌شود. کمربند سیلسین (Silesian Belt)، تسمه‌ی تعلیق الاستیک (TES) و کمربندهای چرمی برخی انواع سیستم تعلیق با کمربند هستند. این نوع تعلیق کنترل چرخشی مناسب و پایداری داخلی-خارجی عالی را فراهم می‌کند و می‌توان از آن هم‌زمان با سیستم تعلیق مکشی برای افراد ورزشکار و پرتحرک استفاده کرد. تعلیق با کمربند مناسب افرادی است که تعادل ضعیف و یا اندام‌ باقیمانده کوتاهی دارند. با این وجود، تعلیق نسبتاً ضعیف، مشخص‌بودن از روی لباس و ایجاد حساسیت پوستی از معایب تعلیق با کمربند است.

لوله شین

لوله‌ی شین یا ساق پروتزی اتصال میان سوکت، مفصل زانو و پنجه را بر قرار می‌کند. ساق پروتزی وظیفه انتقال وزن و نیرو به‌پای مصنوعی را بر عهده دارد و باید در عین سبک بودن، از استحکام کافی برخوردار باشد. این لوله از موادی مانند کربن، تیتانیوم و آلومینیوم ساخته می‌شود و جنس ماده سازنده آن در قیمت پروتز بالای زانو موثر است.

کاور زیبایی

پس از ساخت پروتز بالای زانو، یک روکش از جنس فوم به‌عنوان پوشش زیبایی روی پروتز قرار می‌گیرد تا ظاهر طبیعی شبیه به پای واقعی به آن بدهد. روکش فومی در پروتزهای بالای زانو که از مفصل زانو استفاده می‌کنند، از اهمیت بالایی برخوردار است و به کاربر امکان می‌دهد که با احساس راحتی بیشتری در موقعیت‌های اجتماعی حضور به هم رساند. به علاوه، استفاده از روکش از اجزای پروتز در برابر گرد و غبار، تعریق و خوردگی محافظت می‌کند و طول عمر آنها را افزایش می‌دهد. پس از قراردادن روکش فومی روی پروتز، یک جوراب زیبایی نیز روی فوم کشیده می‌شود.

آداپتور چرخان

آداپتور چرخان که به عنوان مفصل گردان چرخشی نیز شناخته می‌شود، قطعه‌ای از جنس آلومینیوم یا فولاد ضدزنگ در پروتز بالای زانو است که به‌منظور چرخاندن محوری پروتز مورداستفاده قرار می‌گیرد. این چرخش انجام فعالیت‌های روزمره مانند رانندگی، پوشیدن و درآوردن کفش و جوراب و عبور از موانع را برای کاربر آسان می‌سازد.

بهترین پروتز بالای زانو کدام است؟

بهترین پروتز بالای زانو برای هر فرد به صورت سفارشی و بر اساس پارامترهایی مانند سن، جنسیت، قد، وزن، نوع شغل، میزان آسیب و سطح فعالیت او ساخته می‌شود. سازگاری پروتز با شرایط آب و هوایی محل زندگی کاربر، شکل ظاهری پروتز و اهداف و نیازهای کاربر از دیگر موارد موثر در انتخاب بهترین پروتز بالای زانو هستند. علاوه بر این موارد، هزینه قطعات نیز فاکتور بسیار مهمی است که باید در انتخاب پروتز در نظر گرفت، زیرا در ایران پوشش بیمه‌ای مناسبی برای خدمات پروتزی وجود ندارد.

متخصص پروتز با توجه به نیاز فرد قطعاتی را انتخاب می‌کند که بیشترین کارایی را برای او به همراه داشته باشد. برای نمونه، استفاده از یک پنجه پروتزی چندمحوره برای یک فرد جوان با سطح فعالیت بالا و عملکرد بالای حرکتی، انتخاب مناسبی است؛ اما استفاده از همین پنجه پروتزی برای یک فرد مسن با عملکرد حرکتی و ثبات پایین، سبب تحمیل هزینه‌ اضافه و بی‌فایده و در نتیجه کاهش عملکرد فرد می‌شود.

در افراد جوان با عملکرد بالای حرکتی، استفاده از مفاصل زانوی هوشمند هیدرولیکی یا پنوماتیکی و پنجه‌های چندمحوره و کربنی سبب تسهیل حرکت و افزایش سطح فعالیت آنها می‌شود. در عوض، استفاده از مفاصل زانوی مکانیکی با ثبات بالا، مانند مفاصل قفل‌دار و همچنین پنجه‌های ثابت و نهایتاً تک‌محوره، در افراد مسن سبب بهبود حفظ تعادل و افزایش پایداری آنها می‌شود. استفاده از قطعات سبک از جنس تیتانیوم نسبت به قطعات فولادی که سنگین‌تر است، در افراد مسن‌تر اولویت دارد؛ زیرا کاهش وزن باعث کاهش مصرف انرژی می‌شود. در مقابل، استفاده از قطعات هوشمند برای افراد جوان و فعال هر چند سبب افزایش وزن پروتز می‌شود، افزایش عملکرد پروتز را به دنبال دارد.

مراحل ساخت پروتز بالای زانو

برای ساخت پای مصنوعی بالای زانو، قطعات پروتز بر اساس سن، سطح فعالیت و نیازهای فرد تعیین می‌شود و پروتز پس از ارزیابی‌های لازم توسط متخصص پروتز، طراحی و ساخته می‌شود. در مرکز ارتوپدی فنی امید پروتزهای بالای زانو با کمترین وزن و با بالاترین کیفیت متناسب با نیازها و اهداف هر فرد سفارشی‌سازی می‌شود. مراحل ساخت پروتز بالای زانو در زیر شرح داده شده است:

ارزیابی عضو باقیمانده

ارزیابی و معاینه اولین گام برای ساخت پروتز بالای زانو است. ممکن است برخی افراد قطع عضو به دلیل وضعیت بافت باقیمانده امکان گرفتن پروتز و سازگاری با آن را نداشته باشند. برای مثال، اگر اندام باقیمانده‌ دارای زخم و عفونت باشد، تا زمان بهبودی کامل نمی‌توان برای ساخت پروتز اقدام کرد. همچنین، گاهی لازم است برای سازگاری بهتر فرد با پروتز، از پایلون یا پروتز موقت استفاده شود و پس از بهبود اندام باقیمانده و ایجاد آمادگی در فرد، برای ساخت پروتز نهایی اقدام ‌شود. استفاده از پروتز موقتی می‌تواند به کاهش درد خیالی یا فانتوم، کاهش درد اندام باقیمانده و کاهش مدت زمان بازتوانی کمک کند.

پیش از ساخت پای مصنوعی، مواردی نظیر سن، وزن، شکل و اندازه‌ی اندام باقیمانده، سطح فعالیت، جای زخم و عفونت و بیماری‌های فرد ارزیابی می‌شود. افزون بر این حجم اندام باقیمانده برای قالب‌گیری بررسی شده و روش صحیح بانداژ کردن برای کنترل حجم اندام باقیمانده تا زمان قالب‌گیری نیز به فرد آموزش داده می‌شود.

قالب‌گیری

در صورتی که اندام باقیمانده کاملا بهبود یافته و آماده قالب‌گیری باشد، با استفاده از باند گچی یا به روش CAD/CAM از اندام باقیمانده قالب‌گیری می‌شود. در این مرحله ابعاد اندام باقیمانده با استفاده از متر اندازه‌گیری می‌شود و قسمت‌های دردناک، برجستگی‌ های استخوانی و محل تاندون عضلات که نباید تحت‌فشار باشند، بررسی و درون قالب علامت‌گذاری می‌شوند. علامت‌گذاری این نواحی به متخصص پروتز کمک می‌کند تا در مرحله‌ی اصلاح قالب، فشار را از روی آن نواحی بردارد تا فرد در استفاده از پروتز دچار عوارض و مشکلات احتمالی نشود. پس از قالب‌گیری، یک قالب اولیه که به آن قالب پوزیتیو گفته می‌شود، با پر کردن قالب گچ ساخته می‌شود و اصلاحات لازم روی آن انجام شود. برای مثال نواحی حساس به فشار برداشته شده و نواحی عضلانی فشرده‌تر می‌شود تا یک قالب مناسب و یکنواخت تهیه شود. این کار موجب چرخش کمتر بافت اندام باقیمانده درون سوکت می‌شود.

ساخت سوکت

پس از آماده‌شدن قالب پوزیتیو، یک‌بار دیگر از روی آن با باند گچی قالب گرفته می‌شود که به آن قالب نگاتیو می‌گویند. قالب نگاتیو پس از خشک‌ و آماده شدن توسط کاربر پرو می‌شود. درصورتی‌که فرد با قالب نگاتیو مشکل داشته باشد و یا قالب، بخشی از اندام باقیمانده فرد را اذیت کند، آن بخش علامت‌گذاری می‌شود تا بار دیگر قالب اصلاح شود. این فرایند تا زمانی که قالب نگاتیو کاملاً بدون ایراد و مناسب استفاده شود، ادامه پیدا می‌کند؛ اما معمولا یک یا دو جلسه طول می‌کشد. سپس قالب نهایی برای موادریزی و ساخت سوکت فرستاده می‌شود.

سرهم کردن اجزاء و تنظیم پروتز

پس از آماده شده سوکت، متخصص پروتز سایر قطعات پروتز بالای زانو مانند لوله‌ شین، مفصل زانو و پنجه‌ی پروتزی را بر اساس معیارهایی مانند سطح فعالیت فرد، سن و جنسیت انتخاب کرده و آنها را سرهم و تنظیم می‌کند. پس از این مرحله، پروتز آماده پرو و امتحان کردن توسط کاربر است.

تمرین راه رفتن با پروتز بالای زانو

پس از آماده‌شدن پروتز، دو جلسه تمرین راه‌رفتن با پروتز در مرکز ارتوپدی فنی تحت نظارت متخصص پروتز انجام می‌شود. در این جلسات آموزش‌های لازم در زمینه‌ی استفاده از پروتز به فرد داده می‌شود. این آموزش‌ها شامل موارد زیر است:

• چگونگی خم و راست کردن مفصل زانو حین راه‌رفتن و نشستن
• نحوه‌ی قراردادن پاشنه و پنجه‌ی پا روی زمین و بلندکردن آن‌ها از روی زمین در فازهای ایستایی و نوسانی راه‌رفتن
• تمرینات تقویت عضلات باقیمانده و افزایش تعادل
• نحوه‌ی مراقبت از سوکت و آستر (لاینر)
• برنامه زمان‌بندی جهت پرو و بررسی قطعات
• انتخاب کفش مناسب

در روزهای اولیه‌ی دریافت پروتز، پس از هر ۵-۱۰ دقیقه پوشیدن پروتز، آن را درآورید و پوست اندام باقیمانده را بررسی کنید. در صورت مشاهده قرمزی و تورم، پروتز را کنار بگذارید و تا زمانی که پوست به حالت عادی باز نگشته است، آن را نپوشید. درصورتی‌که به هر دلیلی رنگ پوست به حالت طبیعی برنگشت و یا زخم شد، حتماً به مرکز ارتوپدی فنی مراجعه نمایید. اگر پوست شما توانایی تحمل پروتز را دارد، به‌تدریج زمان پوشیدن آن را افزایش دهید؛ اما به طور منظم پوست اندام باقیمانده را بررسی نمایید.

پس از دریافت پروتز مراجعات دوره‌ای به مرکز ارتوپدی فنی برای تنظیم پروتز، باید ابتدا به‌صورت ۲ دوره‌ی یک‌ماهه و سپس ۲ دوره‌ی سه‌ماهه و در نهایت سالی یک‌بار انجام گیرد. فرد قطع عضو ممکن است برای سازگاری با پروتز، بسته به سن و شرایط جسمی خود، نیاز به فیزیوتراپی داشته باشد. در افراد مسن و یا افرادی که مدت‌زمان زیادی از قطع عضو آن‌ها گذشته است و احتمال کوتاهی تاندون وجود دارد، انجام فیزیوتراپی تا زمان راه‌افتادن بیمار و برطرف‌شدن کوتاهی تاندون الزامی است. اما در افراد جوان و پرتحرک و افرادی که به تازگی دچار قطع عضو شده‌اند، معمولا نیازی به انجام فیزیوتراپی نیست.

مشکلات استفاده از پروتز بالای زانو

در ابتدای استفاده از پروتز بروز مشکلاتی مانند تعریق و درد اندام باقیمانده طبیعی است و پس از مدتی برطرف خواهد شد. با این حال، بررسی منظم و مراقبت از اندام باقیمانده می‌تواند در پیشگیری از این عوارض موثر باشد. برخی از چالش‌های احتمالی استفاده از پروتز بالای زانو عبارتند از:

• تعریق میان سطح پوست و سوکت: تعریق ممکن است سبب ایجاد تاول، زخم، عفونت، اگزما و خارش پوستی در اندام باقیمانده ‌شود و استفاده از پروتز را دردناک ‌کند.
• احساس سنگینی پروتز: با اینکه وزن پروتز زیاد نیست، اما فرد هنگام پوشیدن احساس می‌کند یک وزنه سنگین روی پای او بسته شده است.
• دردهای خیالی یا فانتوم: درد فانتوم که به عنوان درد خیالی نیز شناخته می‌شود، احساس درد، سوزش، فشار و یا خارش در اندامی است که به دلیل قطع عضو از دست رفته است.
• زخم فشاری: زخم فشاری زمانی اتفاق می‌افتد که به دلایلی مانند درست جا نیفتادن سوکت، فعالیت بیش از حد و یا استفاده از آستر نامناسب، فشار بیش از حد برای مدت طولانی به پوست وارد شود.
• کمردرد: تنظیم نامناسب پروتز ممکن است موجب اختلال در راه‌رفتن و بروز کمردرد ‌شود.
• آرتروز در پای سالم: افراد با قطع پای بالای زانو به علت ترس از افتادن، از انداختن وزن خود روی پای پروتزی امتناع می‌کنند و مدام وزن خود را روی پای سالم می‌اندازند. این کار به مرور زمان ممکن است موجب بروز آرتروز در پای سالم شود.

مراقبت از اندام باقیمانده

مراقبت از پوست و اندام باقیمانده برای سازگاری با پروتز و پیشگیری از عوارض احتمالی آن اهمیت بالایی دارد. پروتز یک جسم خارجی است که در تماس با بدن قرار می‌گیرد و بنابراین، استفاده طولانی از آن ممکن است واکنش طبیعی بدن را بر انگیزد. به همین دلیل بررسی منظم اندام باقیمانده، به‌خصوص در افرادی که مشکلات دیابتی یا قلبی-عروقی دارند، ضروری است. افراد دیابتی به دلیل اختلالات حسی، ممکن است متوجه زخم و درد در اندام باقیمانده نشوند. به همین دلیل بررسی اندام باقیمانده به آنها کمک می‌کند تا در صورت بروز مشکل، برای درمان به موقع اقدام نمایند.

رعایت نکات زیر می‌تواند به پیشگیری از بروز عوارض ناشی از استفاده طولانی‌مدت از پای مصنوعی بالای زانو کمک کنند:

• اندام باقیمانده را به طور روزانه بررسی کنید
• اندام باقیمانده را هر روز با آب گرم و صابون‌های ضدباکتری شستشو دهید
• برای جلوگیری از رطوبت بین پوست و جوراب پروتزی، اندام باقیمانده را خشک نگهدارید
• جوراب پروتزی را به صورت مداوم بشویید
• زمانی که از پروتز استفاده نمی‌کنید، برای جلوگیری از کوتاهی تاندون و عضلات، اندام باقیمانده را در موقعیت مناسب قرار دهید
• عضلات باقیمانده را کشش داده و تقویت کنید
• برای تقویت عضلات جلویی لگن به مدت ۱۵-۲۰ دقیقه در روز روی شکم بخوابید
• برای کاهش حساسیت به لمس اندام باقیمانده را ماساژ دهید

چه زمانی نیاز به تنظیم، تعمیر یا تعویض پای مصنوعی وجود دارد؟

مراجعه به مرکز ارتوپدی فنی برای تنظیم و بررسی پروتز بالای زانو، هر ۱۲-۶ ماه یک‌بار ضروری است. هم زمان با تغییرات در حجم اندام باقیمانده، سوکت پروتز نیز به تغییر نیاز پیدا می‌کند. اگر تغییرات حجمی اندام باقیمانده قابل‌ملاحظه نباشد، می‌توان سوکت را تنظیم کرد؛ در غیر این صورت، سوکت باید تعویض گردد.

علاوه بر این، بسته به سطح فعالیت فرد ممکن است سایر قطعات پروتز بالای زانو نیز به تنظیم، تعمیر یا تعویض نیاز پیدا کنند. به طور معمول مفصل زانوی پروتزی به تنظیمات مرتب نیاز دارد. پنجه‌های ثابت و مفاصل مکانیکی زانو نسبت به پنجه‌های کربنی و مفاصل پیشرفته، عمر بیشتری دارند و کمتر به تعمیر و تعویض نیاز پیدا می‌کنند. در واقع بهترین و باکیفیت‌ترین اجزا نیز بعد از ۱۰-۵ سال به تعویض نیاز دارند.

نگهداری از پروتز بالای زانو

با توجه ‌به هزینه‌ قابل ملاحظه ساخت پروتز بالای زانو، مراقبت و نگهداری مناسب از آن برای افزایش طول عمر پروتز اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد. رعایت نکات زیر به افزایش ماندگاری و طول عمر پروتز بالای زانو کمک می‌کند:

• برای کاهش احتمال بروز مشکلات پوستی، هر شب قبل از خواب با استفاده از یک ‌پارچه تمیز و مرطوب، سطح داخل سوکت را تمیز نمایید و آن را در جای مناسبی قرار دهید تا خشک شود.
• اگر پروتز دارای آستر است، نیاز به تمیز کردن و شستشوی مرتب آن وجود دارد. به علاوه، برای افزایش طول عمر آستر و کاهش مشکلات پوستی، از تماس آن با مواد شیمیایی روغنی و از برخورد آن با اجسام تیز جلوگیری کنید.
• هر چند قطعات پروتز عموماً از جنس استیل، تیتانیوم یا آلومینیوم ضدزنگ ساخته می‌شوند، از قراردادن مداوم پروتز در معرض آب خودداری نمایید.
• سعی نکنید خودتان پروتز را تنظیم یا تعمیر نمایید. در صورت بروز مشکل در تنظیم و یا ساختار قطعات آن، حتماً به مرکز ارتوپدی فنی مراجعه کنید.
• از روغن‌کاری، مالیدن گریس یا هرگونه مواد شیمیایی به قسمت‌های فلزی پروتز خودداری کنید، زیرا موجب آسیب به سوکت یا سایر اجزای پروتز می‌شود.
• از قراردادن پروتز روی رادیاتور یا لوازم گرمایشی بپرهیزید، زیرا این کار ممکن است موجب تغییر شکل بخش‌هایی از آن ‌شود.
• کوتاه‌کردن آستر یا قراردادن پدهای اضافی در هر قسمت از سوکت می‌تواند موجب بروز مشکلات پوستی در اندام باقیمانده شود. بنابراین، در صورت نیاز به تغییر در سوکت، حتما به مرکز ارتوپدی فنی مراجعه کنید.
• بدون پوشیدن کفش مناسب از پروتز استفاده نکنید، زیرا موجب آسیب به پنجه پروتزی می‌شود.

هزینه پروتز بالای زانو

کیفیت اجزا و مواد سازنده پروتز در تعیین قیمت نهایی آن موثر است. طبیعی است که هر قدر کیفیت اجزا و مواد سازنده‌ی پروتز بالاتر باشد، قیمت آن نیز بالاتر است. بیمه‌های پایه و تکمیلی بخشی از هزینه پروتز را پوشش می‌دهند. با این حال، بیشتر هزینه پروتز بر عهده خود فرد است. به طور معمول هزینه‌ ساخت پروتز به دو مؤلفه زیر بستگی دارد:

1. هزینه‌ قطعات: هزینه قطعات و مواد به‌کاررفته در پروتز عامل اصلی تعیین‌کننده‌ قیمت پروتز است. متخصص پروتز، قطعات پروتز بالای زانو را بر اساس پارامترهایی مانند سن، سطح فعالیت، بودجه و نیاز کاربر به گونه‌ای انتخاب می‌کند که بیشترین کارایی را برای او داشته باشد.
2. اجرت ساخت: اجرت ساخت شامل هزینه قالب‌گیری، طراحی و ساخت سوکت و نیز سر هم کردن قطعات است. هر قدر شکل اندام باقیمانده پیچیده‌تر باشد، نیازمند زمان بیشتر و کار تخصصی‌تری است. به همین دلیل نمی‌توان قیمت واحد و استانداردی برای این بخش در نظر گرفت.

زندگی با پروتز بالای زانو

زندگی با پروتز بالای زانو در ابتدا می‌تواند چالش‌برانگیز به نظر برسد. راه‌رفتن و زندگی با پروتز یک مهارت جدید است که یادگیری و سازگاری با آن به صبر و ممارست نیاز دارد و می‌توانید با تمرین و تکرار به آن دست پیدا ‌کنید. نکاتی که برای زندگی با پروتز باید به آن‌ها توجه داشته باشید، شامل موارد زیر است:

نحوه‌ی پوشیدن و درآوردن پروتز بالای زانو

بسته به نوع سیستم تعلیقی که برای پروتز بالای زانو انتخاب شده است، متخصص پروتز آموزش‌های لازم درباره نحوه پوشیدن و درآوردن پروتز را به شما خواهد داد. قبل از پوشیدن پروتز، ابتدا پوست اندام باقیمانده را از نظر وجود زخم و آسیب بررسی کنید. سپس روی اندام باقیمانده به تعداد کافی جوراب پروتزی بپوشید و چین و چروک‌های روی جوراب را صاف کنید. مفصل زانوی پروتزی را ۹۰ درجه خم کنید و اندام باقیمانده را درون سوکت قرار دهید. سیستم تعلیق را شل ببندید. سپس بایستید و از یک میز یا واکر به عنوان تکیه‌گاه استفاده کنید. در نهایت زانوی پروتزی را صاف کرده و اندام باقیمانده را درون سوکت تنظیم کنید و سیستم تعلیق را محکم کنید.

حفظ تعادل و راه‌رفتن با پروتز بالای زانو

در مراحل اولیه دریافت پروتز، باید آهسته و بااحتیاط قدم بردارید و آموزش‌های متخصص پروتز در زمینه‌ی راه‌رفتن با پروتز را در نظر داشته باشید. دقت کنید که عرض پا از پاشنه تا پاشنه حدود ۴-۲ سانتی‌متر باشد. البته عرض پای بیشتر ثبات را بیشتر می‌کند، اما مصرف انرژی را نیز بالا می‌برد. برای طول گام، فاصله پاشنه تا پنجه، نقطه‌ی شروع مطمئنی است و پس از یادگیری می‌توانید به‌تدریج آن را افزایش دهید. برای حفظ تعادل می‌توانید یک چوب بلند را روی دست خود متعادل کنید یا از تخته‌های تعادلی استفاده کنید.

نشستن با پروتز بالای زانو

نشستن روی زمین با پروتز بالای زانو سخت است و بهتر است روی صندلی بنشینید. هنگام نشستن مراقب باشید که لبه سوکت عضلات ناحیه‌ی ران و لگن را اذیت نکند و موجب زخم فشاری در این نواحی نشود. مفصل زانو را از حالت قفل خارج کرده و خم کنید تا بتوانید راحت‌تر روی صندلی بنشینید. هنگام بلندشدن دقت داشته باشید که پروتز از پای شما خارج نشده یا تعلیق آن تضعیف نشده باشد. به علاوه، مفصل زانو باید در حالت صاف قرار گیرد تا از زمین‌خوردن شما جلوگیری شود.

افتادن ایمن با پروتز بالای زانو

برای افرادی که از پروتز بالای زانو استفاده می‌کنند، از دست دادن تعادل و افتادن می‌تواند خطرناک باشد و منجر به آسیب به فرد و یا پروتز شود. به همین منظور متخصص پروتز آموزش‌های لازم را جهت بهبود تعادل و کاهش خطر آسیب‌دیدگی در هنگام افتادن به شما می‌دهد. به هنگام راه رفتن با پروتز بالای زانو مراقب موانعی مانند پله‌ها، فرش‌های لغزنده و اشیای نامرتب باشید. اگر در حال افتادن بودید، خونسردی خود را حفظ کنید و سعی کنید نقطه امنی را برای فرود پیدا کنید. تا جای امکان از افتادن از سمت پروتز و اندام باقیمانده جلوگیری کنید و سعی کنید روی سمت سالم فرود بیایید. حین افتادن روی زمین آرنج خود را مقداری خم کنید و بلافاصله به پهلو بچرخید تا با تکیه به دست، آسیب وارده به پروتز را حداقل کنید. همچنین، برای جلوگیری از ضربه به سر، چانه خود را به سینه بچسبانید.

استفاده از سرویس بهداشتی و استحمام با پروتز بالای زانو

برای راحتی بیشتر، کاهش فشار به کمر و مفصل لگن، حفظ تعادل و حداقل کردن احتمال آسیب به پروتز بهتر است از سرویس‌های بهداشتی فرنگی استفاده کنید. افزون بر این، استفاده از وسایل کمکی سرویس بهداشتی مانند دستگیره کمکی می‌تواند به حفظ تعادل شما کمک کند و محیط ایمنی را جهت نشستن و برخاستن و جلوگیری از افتادن ایجاد کند.

هر چند ممکن است برخی از قطعات پروتز ضدآب باشند، قرار گرفتن طولانی در معرض آب و مواد شوینده می‌تواند به قطعات پروتز آسیب وارد کند و به مرور زمان سبب مشکلات مکانیکی و خرابی پروتز شود. بنابراین، هنگام حمام رفتن باید پروتز را از پا درآورید و بدون آن حمام کنید.

خوابیدن با پروتز بالای زانو

خوابیدن با پای مصنوعی ممکن است ریسک آسیب تصادفی به پروتز یا آسیب‌دیدگی شما در طی خواب را افزایش دهد. بنابراین بهتر است هنگام خواب پروتز را درآورده و بدون پروتز بخوابید. در آوردن پروتز سبب بهبود گردش خون و کاهش فشار روی اندام باقیمانده می‌شود و احتمال بروز مشکلاتی مانند زخم‌های فشاری، تورم و ناراحتی‌های پوستی را کاهش می‌دهد. به علاوه، این کار به شما فرصت می‌دهد تا اندام باقیمانده و سوکت پروتز را بررسی کنید و در صورت نیاز آنها را تمیز کنید.

ورزش با پروتز بالای زانو

نه تنها مانعی برای ورزش با پروتز بالای زانو وجود ندارد، بلکه ورزش مزایای زیادی برای سلامت جسم و روان شما نیز در پی دارد. ورزش می‌تواند سبب تقویت عضلات اندام باقیمانده و عضلات اطراف پروتز شود و با بهبود تعادل و هماهنگی، خطر افتادن را کاهش دهد. به علاوه، ورزش در حفظ وزن سالم و کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های مزمن موثر است و می‌تواند به کاهش اضطراب و افزایش اعتماد به نفس شما کمک کند.

با پیشرفت‌های صورت گرفته در ساخت پروتزهای بالای زانو، امروزه انجام ورزش‌های گوناگونی مانند پیاده‌روی، شنا، یوگا و پیلاتس، دوچرخه‌سواری، کوه‌نوردی، والیبال، بسکتبال و تنیس با استفاده از این پروتزها امکان‌پذیر است. توجه داشته باشید که قبل از شروع برنامه ورزشی، باید با پزشک و متخصص پروتز خود مشورت کنید تا بهترین ورزش و پروتز مناسب را برای شما تعیین کنند.

رانندگی با پروتز بالای زانو

رانندگی با پروتز بالای زانو با رعایت ملاحظاتی امکان‌پذیر است. باید اطمینان حاصل کنید که پروتز در جای خود محکم شده است و برای استفاده به مدت طولانی راحت است. بسته به شرایط و نیازهای فردی ممکن است نیاز باشد که تغییراتی در سیستم کنترل خودرو ایجاد شود تا بتوانید رانندگی راحت و ایمنی داشته باشید.

در صورتی که از پای چپ خود دچار قطع عضو شده باشید، می‌توانید یک خودروی اتوماتیک استاندارد را با پای راست خود برانید. با این حال، اگر پای راست خود را از دست داده باشید، باید از خودرویی استفاده کنید که پدال گاز آن به سمت چپ پدال ترمز منتقل شده باشد. همچنین، می‌توانید از ترمز و گاز دستی برای راندن خودرو استفاده کنید. اگر هر دو پای خود را از دست داده‌اید و یا با محدودیت حرکتی در یک یا دو پای خود روبرو هستید، بهتر است حتما از ترمز و گاز دستی برای رانندگی استفاده کنید.

سوالات متداول

چه مدت پس از جراحی می‌توان پروتز بالای زانو گذاشت؟

معمولا ۴-۶ هفته پس از جراحی در صورتی که تورم اندام باقیمانده و خط بخیه فرد بهبود یافته باشد، می‌توان برای دریافت پروتز اقدام کرد.

سازگاری با پروتز بالای زانو چقدر طول می‌کشد؟

سازگاری با پروتز در هر فرد با فرد دیگر متفاوت است و به عواملی مانند روحیه‌ فرد، قدرت عضلات، نوع پروتز، میزان تمرین و راه‌رفتن با پروتز بستگی دارد. با این حال، نباید ناامید شوید و سعی کنید با صبر و حوصله سازگاری با پروتز را افزایش دهید.

آیا با پای مصنوعی می‌توان مانند حالت عادی راه رفت؟

ممکن است راه‌رفتن کاملاً طبیعی با پروتز بالای زانو به دلیل از دست ‌دادن مفاصل مچ و زانو به راحتی امکان‌پذیر نباشد؛ با این حال، استفاده از مفصل زانوی هوشمند و پنجه‌های کربنی به راه‌رفتن طبیعی‌تر کمک می‌کند.

پروتز بالای زانو برای کودکان چه ویژگی‌هایی دارد؟

پروتز در کودکان به دلیل رشد آن‌ها باید قابل‌تنظیم باشد تا هزینه‌ی ساخت پی‌درپی کاهش پیدا کند. همچنین برای ایجاد انگیزه در کودک بهتر است تا حدامکان ظاهر پروتز کودکانه و جذاب باشد.

پروتز بالای زانو در قطع عضو دوطرفه چه ویژگی‌هایی دارد؟

در قطع عضوهای دوطرفه تعادل و ثبات فرد بیش از هر چیز اهمیت دارد. به همین دلیل وزن قطعات و اجزای پروتز باید تا حد امکان کاهش‌ یابد و پروتز سبک‌تر باشد.

آیا اطرافیان متوجه پای مصنوعی بالای زانوی من خواهند شد؟

در پروتزهای بالای زانو به دلیل از دست رفتن مفصل زانوی طبیعی، احتمال آنکه اطرافیان متوجه پروتز فرد شوند، وجود دارد، زیرا حرکات مفصل به اندازه‌ی زانوی سالم طبیعی و دقیق نیست. با این حال در بعضی افراد جوانی که از مفصل هوشمند استفاده می‌کنند، احتمال آنکه راه رفتن آنها طبیعی به نظر برسد، بیشتر است.

آیا رانندگی با پروتز بالای زانو امکان‌پذیر است؟

بله. درصورتی‌که قطع عضو در پای چپ رخ داده باشد، می‌توان از ماشین‌های با گیربکس ‌اتوماتیک استفاده کرد. اما در صورتی که قطع عضو در پای راست باشد، رانندگی سخت‌تر است، زیرا برای رسیدن پا به پدال‌ها، باید زانو را به اندازه‌ی کافی خم کرد. به همین دلیل در این مورد ممکن است نیاز به استفاده از گاز و ترمز دستی وجود داشته باشد.

وزن پروتز بالای زانو چقدر است؟

وزن پروتز به نوع اجزای به‌کار رفته در ساخت آن بستگی دارد. اما وزن یک پروتز بالای زانوی به طور میانگین حدود ۸ پوند یا ۳/۶۵ کیلوگرم است.

آیا استفاده از پروتز بالای زانو دردناک است؟

استفاده از پروتز بالای زانو دردناک نیست، اما گاه ممکن است در اوایل استفاده از پروتز و یا در اندام باقیمانده حساس، درد احساس شود.

آیا می‌توان با پروتز بالای زانو حمام کرد؟

حمام کردن با پروتز بالای زانو توصیه نمی‌شود. هر چند ممکن است برخی از قطعات پروتز ضدآب باشند، قرار گرفتن طولانی پروتز در معرض آب می‌تواند به قطعات آن آسیب وارد کند. بنابراین، برای استحمام باید پروتز را از پا در آورده و بدون آن حمام کنید.

آیا می‌توان با پروتز بالای زانو ورزش کرد؟

بله. استفاده از پروتز بالای زانو به فرد امکان می‌دهد که در فعالیت‌های ورزشی گوناگون مانند دوومیدانی، دوچرخه‌سواری، اسکی، بسکتبال و والیبال شرکت کند.

برای پروتز بالای زانو چه کفشی مناسب است؟

کفش‌هایی که پاشنه‌ی متوسطی دارند، بهترین گزینه برای افراد قطع عضو بالای زانو هستند. اگر کفش بدون پاشنه باشد، ممکن است احساس ‌کنید که در سربالایی راه می‌روید. بالعکس، اگر پاشنه‌ی کفش بلند باشد، احساس راه‌رفتن در سرازیری پیدا خواهید کرد.

آیا پروتز بالای زانو تحت پوشش بیمه است؟

بله. با این وجود، بیمه‌های دولتی و تکمیلی بخش کمی از هزینه‌های پروتز را پوشش می‌دهند و بیشتر مبلغ را خود فرد باید پرداخت کند.

آیا تفاوت قیمت پروتزها تأثیری در کیفیت آن‌ها دارد؟

خیر. هر چند عوامل بسیاری مانند نوع و جنس قطعات، برند و شرکت سازنده بر قیمت پروتز پای مصنوعی تأثیرگذار است، یک پروتز گران‌تر الزاماً پروتز بهتری نمی‌باشد و ممکن است کارکردی مشابه نمونه‌های ارزان‌تر ارائه دهد.