راهرفتن با کج گذاشتن پاها به سمت بیرون معمولاً زمانی که کودکان شروع به راهرفتن میکنند، یعنی بین سنین ۲ تا ۳ سالگی، مشاهده میشود. بیشتر کودکان این طرز راهرفتن را بین سنین ۶ تا ۸ سالگی کنار میگذارند و راهرفتنشان بدون نیاز به مداخله خودبهخود اصلاح میشود. اگر این الگوی راهرفتن پس از ۳ سالگی ادامه یابد و همراه با علائم دیگری نظیر درد، ناراحتی، عدم تقارن پاها یا تاخیر در مراحلی از رشد باشد، احتمالا نیاز به ارزیابی متخصص دارد. علتهای اینگونه راهرفتن ممکن است مرتبط با ساختار طبیعی بدن کودکان و در اثر روند عادی رشد باشد که احتمالا نیاز به مراقبت و مراجعه به متخصص ندارد، برای مثال پاهای صاف که در سنین پایین بسیار شایع است؛ یا ممکن است عللی نیازمند مداخله و درمان باشد، همچون چرخش در استخوان ساق پا، چرخش به بیرون استخوان ران، عدم تعادل عضلانی، اختلالات عصبی – عضلانی، رشد غیرنرمال استخوان لگن، چرخش به عقب استخوان ران یا لغزش سر استخوان ران که نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارد؛ و در نهایت اختلالات نادر ژنتیک، هورمونی یا متابولیکی که نیاز به درمانهای تخصصی و رسیدگی فوری دارد.
علل کمتر نگرانکننده (معمولاً خودبهخود بهبود مییابند یا نیاز به مراقبت کمی دارند)
علل کمتر نگرانکنندة اینگونه راهرفتن در اثر روند رشد طبیعی کودک پیدا شده، بهطور معمول در سالهای بعدی برطرف میشود، و شامل موارد زیرست:
علتهای طبیعی و فیزیولوژیکی (روند عادی رشد)
نحوة رشد طبیعی کودکان در سالهای اولیه موجب راهرفتن با الگوهای مختلفی از جمله کج گذاشتن پا به سمت خارج میشود. در این سنین در نتیجة انعطافپذیری بیشتر مفاصل، رشد نامتعادل استخوانها یا پاهای صاف اینگونه راهرفتن میتواند طبیعی باشد.
علل طبیعی کج گذاشتن پا به سمت خارج از این قرار است:
وضعیت بیومکانیکی پا در دوران نوزادی و کودکی
در بسیاری از کودکان، پاها بهطور طبیعی در دوران نوزادی و حتی چند سال اول زندگی هنگام راهرفتن به سمت بیرون میچرخند. این معمولاً به علت انعطافپذیری بالا در ناحیة مفاصل است که بهتدریج و با رشد کودک بهبود مییابد.
رشد نامتعادل استخوانها و مفاصل
در برخی موارد، به ویژه در دوران رشد سریع، استخوانها و مفاصل پا ممکن است بهطور موقتی نامتعادل رشد کنند و این عدم تعادل باعث چرخش پای کودک به سمت بیرون شود. این مشکل معمولاً خودبهخود با گذشت زمان اصلاح میشود.
پاهای صاف
کف پای صاف از جمله شایعترین علل راهرفتن غیرمعمول کودکان است. در بیشتر موارد، این وضعیت در کودکان تا زمانی که در مراحل ابتدایی رشد هستند، خودبهخود اصلاح میشود. اگر مشکلات دیگری مانند درد یا ناراحتی وجود نداشته باشد؛ قوس طبیعی کف پا معمولاً در سالهای اولیه زندگی بهمرور شکل میگیرد و بسیاری از کودکان بدون نیاز به درمان خاص، بهبود مییابند.
خودمحدودسازی
گاهی اوقات کودکان ممکن است به دلیل رفتارهای خودمحدودکننده ناشی از تجربیات اولیة راهرفتن یا استرس، اینگونه راه بروند. برای مثال، کودکی که هنگام راهرفتن دچار درد زانو میشود، ممکن است به صورت ناخودآگاه پا را به سمت بیرون بچرخاند تا فشار روی زانو کاهش یابد. این وضعیت میتواند بهمرور زمان به عادت تبدیل شود. این مورد معمولاً با گذشت زمان و با رفع مشکل اصلی بهتدریج برطرف و بدون درمان خاصی بهبود مییابد. اما در صورت تداوم، ممکن است نیاز به درمانهای خاصی مانند فیزیوتراپی داشته باشد.
در چه صورت از کج گذاشتن پای کودکم احساس خطر کنم؟
اگر کج گذاشتن پا به سمت بیرون همراه با نشانههای دیگری نظیر درد در استخوانها و مفاصل یا اظهار ناراحتی هنگام یک وضعیت حرکتی خاص باشد یا کودک لنگ بزند؛ یا درانجام هر یک از فعالیتهای روزمره و حرکتهای متناسب با سن خود مشکل داشته باشد، مثلا اگر در پنجسالگی هنوز نتواند تعادلش را هنگام ایستادن روی یک پا حفظ و لیلیبازی کند؛ یا اگر کودکی یکی از عضلاتش دامنة حرکتی محدودی داشته باشد و برای مثال پاهایش نتواند به قدر کافی از هم باز شود؛ همة این موارد نیازمند توجه و بررسی متخصص است. در بسیاری از این موارد، رسیدگی زودهنگام، یعنی زمانی که استخوانها و مفاصل کودک هنوز انعطاف بسیاری دارد؛ سبب درمانهای سادهتر و راهکارهای کمهزینهتر خواهد شد.
اگر کج گذاشتن پا به سمت بیرون همراه با عدم تقارن در رشد استخوانها یا مفاصل باشد، مثلاً یکی از پاها بیشتر از دیگری بیرون میرود یا طول یک پا بلندترست، این میتواند نشاندهندة اختلالات رشدی یا اختلالات ژنتیکی باشد که ممکن است به درمانهای ویژه نیاز داشته باشد. در نهایت اگر عدم تعادل حرکتی یا هر گونه تغییر در نحوة راهرفتن کودک به صورت ناگهانی و پس از دورهای حرکت نرمال ایجاد شده این موضوع نیازمند رسیدگی اورژانسی است.
همة این عللِ نیازمند رسیدگی همراه با علایم متناسب آن در ادامه معرفی شده است.
علل نیازمند پیگیری و درمان نسبی (احتمالا نیازمند مداخله)
این علل نیازمند مداخلات اصلاحی یا درمانی برای بهبود طرز راهرفتن و شامل موارد زیر است.
چرخش خارجی استخوان ساق پا
چرخش خارجی استخوان ساق پا یکی از مشکلات شایع در کودکان است که معمولاً خودبهخود بهبود مییابد و نیاز به درمانی پیچیده ندارد. این وضعیت معمولاً در کودکان در سنین پایین مشاهده میشود و اغلب علائم آن در سنین بین ۲ تا ۴ سالگی ظاهر میشود. معمولا این وضعیت در سنین ۶-۸ سالگی بهبود مییابد. با این حال، در موارد شدید یا همراه با درد یا مشکلات حرکتی، مداخلات درمانی؛ مانند فیزیوتراپی یا استفاده از بریسها، میتواند کمککننده باشد. در موارد نادر، جراحی برای اصلاح وضعیت پا ضروری است، اما این وضعیت اغلب در سنین پایین بهبود مییابد.
تصویر نمونه را با کودک خود مقایسه کنید
چرخش به بیرون استخوان ران
چرخش به بیرون استخوان ران زمانی اتفاق میافتد که استخوان ران (فمور) نسبت به مفصل ران به عقب میچرخد و باعث چرخش زانوها و پاها به سمت خارج میشود. این عارضه میتواند نیاز به مداخلات درمانی مانند تمرینات اصلاحی، ارتز (شامل انواع بریس، اسپلینت، کفی طبی و کفش طبی ) و گاهی جراحی داشته باشد. برای تشخیص اولیه پیش از مراجعه به متخصص میتوان از آزمونی خانگی استفاده کرد.
ارزیابی خانگی
تشخیص این وضعیت معمولاً دشوار است و والدین ممکن است تا زمانی که بهطور خاص به دنبال نشانههای آن نباشند، متوجهش نشوند. با وجود این، نشانههای زیر ممکن است در تشخیص اولیه یاریگر باشد:
وضعیت پا هنگام دراز کشیدن: وقتی کودک روی پشت خود دراز میکشد و پاها را صاف کنار هم میگذارد، ممکن است پاها به سمت بیرون بچرخند (چرخش خارجی)، در حالی که در وضعیت عادی پاها باید بهطور مستقیم به جلو باشند. چرخش پا در این حالت میتواند نشانهای از چرخش استخوان ران باشد.
عدم تقارن: در بعضی از موارد، چرخش استخوان ران ممکن است فقط در یک پا مشاهده شود که باعث عدم تقارن در ایستادن یا راهرفتن کودک میشود. اگر یک پا بیشتر از پای دیگر به بیرون بچرخد، این ممکن است نشاندهنده مشکلی در مفصل ران یا استخوان ران باشد.
عدم تعادل عضلانی
سستی برخی عضلات و سفتی عضلات دیگر ممکن است موجب راهرفتنهای غیرعادی از جمله کج گذاشتن پا به سمت بیرون شود و در صورت شدت علائم نیاز به درمانهای فیزیوتراپی یا اصلاح وضعیت عضلانی دارد. کودکان در مراحل مختلف رشد ممکن است دچار عدم تعادل عضلانی شوند. برخی از این مشکلات طبیعیاند و با گذر زمان برطرف میشوند. اما در مواردی که علائم شدیدتر یا پایدار باشند، مشاوره با پزشک ضروری است.
چه نشانهای در کودکتان مشاهده خواهید کرد؟
- ممکن استدر انجام حرکات ساده مانند دویدن، پریدن یا ایستادن روی یک پا با مشکل مواجه شود؛
- ممکن است در حفظ تعادل خود هنگام راهرفتن یا انجام فعالیتهای روزمره دچار مشکل شود یا هنگام راهرفتن سکندری بخورد؛
- ممکن است در کسب مهارتهای حرکتی تأخیر داشته باشد (مانند عدم توانایی در لیلی کردن یا پریدن)؛
- به علاوه ناهماهنگی بین اندامها و ضعف در هماهنگی حرکتی میتواند منجر به دشواری در انجام فعالیتهایی مانند پرتاب کردن یا گرفتن اشیاء شود.
- اگر کودک غالبا و مکررا سکندری میخورد یا دچار سقوطهای ناگهانی میشود؛ یا در انجام فعالیتهای روزمره مانند دویدن، پریدن یا حتی ایستادن بر روی یک پا دچار مشکل است؛ یا در ناحیههای مختلف بدن، به ویژه در ناحیههای مرتبط با حرکات و تعادل، درد دارد؛ یا اگر کودک بهطور ناگهانی دچار مشکلات تعادلی شود، این ممکن است نشانهای از مشکل پزشکی جدی باشد و باید فوراً بررسی شود.
برای ارزیابیای دقیقتر پیش از مراجعه به متخصص میتوان از روشهای زیر استفاده کرد.
ارزیابی دقیقتر خانگی
ارزیابی موقعیت پاها:
از کودک بخواهید با پای برهنه بایستد و پاهایش را به اندازة عرض شانه باز باشد. به پاها و زانوهایش نگاه کنید. اگر پاها بیش از اندازه به سمت بیرون باشند در حالی که زانوها در یک راستا قرار دارند یا به سمت جلو هستند، ممکن است نشان دهندة عدم تعادل عضلانی باشد.
ارزیابی انعطاف پذیری:
میتوانید سفتی عضلات ران و ساق پا را بررسی کنید. به آرامی این نواحی را کشیده و ببینید آیا ناراحتی قابل توجهی وجود دارد یا دامنه حرکتی محدودی دارد. از کودک بخواهید حرکات کششی ساده با پاها و باسن انجام دهد. اگر در کشیدن این قسمتها به تقلا میافتد یا درد نشان میدهد، ممکن است نشان دهنده سفتی عضلات باشد.
آزمون دامنة حرکت:
چرخش لگن را ارزیابی کنید: در حالی که کودک نشسته است، به آرامی زانوی او را بگیرید و پای او را به سمت داخل و خارج بچرخانید. مشاهده کنید که پا چقدر راحت در هر جهت می چرخد. محدودیت چرخش داخلی در مقایسه با چرخش خارجی ممکن است نشاندهنده سفتی عضلات لگن باشد.
آزمون قدرت:
قدرت عضلة لگن: از کودک بخواهید حرکات سادهای مانند ایستادن روی یک پا یا بلند کردن ساق پا را انجام دهد. اگر در انجام این حرکات به تقلا بیفتد یا نشانههایی از ضعف را در یک طرف نشان دهد، ممکن است نشاندهندة عدم تعادل عضلانی باشد.
اختلالات عصبی- عضلانی
بیماریهای عصبی عضلانی مانند فلج مغزی میتواند منجر به ناهنجاریهای چرخشی استخوان ران، درشتنی یا پا و راهرفتن های ناهنجاری مثل کج گذاشتن پا به سمت بیرون یا داخل شود. برخی از کودکان مبتلا به اختلالات عصبی – عضلانی ممکن است کف پای صاف هم داشته باشند که عامل راهرفتن غیرطبیعی آنهاست. برای این دسته از اختلالات گزینههای درمانی متنوعی وجود دارد که میتواند به مدیریت علائم کمک کند. مدت زمان درمان بسته به نوع اختلال و شدت آن متفاوت است.
برای تشخیص اولیة اختلالات عصبی – عضلانی میتوان از آزمونهایی برای ارزیابی میزان تعادل کودک بهره برد.
آزمونهای تعادل و هماهنگی
متناسب با سن کودک از او بخواهید تا حرکات زیر را انجام دهد:
سن ۳ سال و بالاتر: آزمون«بلند شدن از روی صندلی»
از کودک بخواهید از حالت نشسته، بدون کمک دستها، خود را بلند کند. این آزمون به ارزیابی قدرت عضلات پایینتنه و هماهنگی او کمک میکند. اگر کودک نتواند به راحتی از صندلی بلند شود یا حرکت به کندی انجام شود، این میتواند نشاندهندة ضعف عضلانی یا مشکلات عصبی در هماهنگی باشد.
سن ۴ سال و بالاتر: آزمون «راهرفتن روی خط مستقیم»
در این آزمون از کودک بخواهید که روی خط مستقیم راه برود و پای خود را در کنار پای دیگر قرار دهد. در صورتی که کودک نتواند بهدرستی روی خط راه برود یا پاهایش را منظم و هماهنگ نگه دارد، اگر این ناتوانی در اثر بازیگوشی نباشد؛ ممکن است به سبب مشکلات تعادلی یا عصبی باشد.
سن ۵ سال و بالاتر: آزمون «ایستادن روی یک پا»
از کودک بخواهید به مدت چند ثانیه روی یک پا بایستد. ناتوانی در حفظ تعادل یا سقوط میتواند نشاندهنده مشکل در عملکرد عصبی یا ضعف در عضلات مربوط به حفظ تعادل باشد.
رشد غیرنرمال (دیسپلازی) مفصل لگن
در رشد غیرعادی مفصل لگن، مفصل ران بهدرستی تشکیل نمیشود. موقعیت غیرطبیعی مفصل ران احتمال عدم تعادل ماهیچههای اطراف لگن و ران را افزایش میدهد و ممکنست سبب عدم تعادل کودک شود. این بیثباتی میتواند باعث چرخش مفصل ران به سمت بیرون شود و در نتیجه در حین راهرفتن کودک، پاها به سمت بیرون بچرخد. کودکان مبتلا به این عارضه ممکن است الگوهایی جبرانی برای راهرفتن ایجاد کنند تا با عدم تعادل یا درد مفصل رانشان سازگار شوند که منجر به کج گذاشتن پا به سمت خارج در کودکان میشود.
تشخیص زودهنگام این عارضه بسیار مهم است، زیرا درمان سریع به جلوگیری از عوارض طولانیمدت کمک میکند. برای تشخیص قطعی، پزشکان معمولاً آزمایشهای بارلو و اورتولانی را انجام میدهند و در برخی موارد از سونوگرافی استفاده میشود. متخصص ممکنست گزینههای درمانی مانند بریس یا حتی جراحی را در صورت نیاز توصیه کند.
چه نشانهای در کودکتان مشاهده خواهید کرد؟
اختلاف طول ساق پاها، عدم تقارن و چینهای ناهموار در اطراف پوست لگن یا باسن، صدای تلقتلق یا تالاپ تالاپ هنگام حرکت کردن کودک، و درد یا ناراحتی هنگام تعویض پوشک یا مقاومت برای دراز کشیدن روی شکم ممکن است نشانههای رشد غیرعادی مفصل لگن باشد.
برای تشخیص اولیة رشد غیرنرمال مفصل لگن میتوان از آزمونهایی برای ارزیابی میزان تعادل کودک بهره برد.
ارزیابی دقیقتر خانگی
گرچه هیچ آزمایش خانگی نمیتواند جایگزین تشخیص بالینی شود؛ در ادامه چند روش و نشانه معرفی شده که به شناسایی زودهنگام مشکلات بالقوة لگن کمک میکند:
ارزیابی عدم تقارن در پاها
چینهای پوستی ناهموار در ران یا باسن را بررسی کنید. اگر یک پا کوتاهتر از پای دیگر به نظر برسد یا چینهای یک طرف ران بلندتر از طرف دیگر به نظر برسد، میتواند نشاندهنده دیسپلازی لگن باشد.
آزمون حرکات محدود لگن
در دیسپلازی لگن، توانایی حرکت لگن به سمت بیرون اغلب محدود میشود. بسیار با آرامی و ملایمت پاهای کودک خود را در حالی که به پشت دراز کشیده است از هم جدا کنید. اگر پاها به راحتی حرکت نمیکنند، نتوانند به اندازة معمول از هم باز شوند، یا مقاومت قابل توجهی در یک طرف وجود دارد، می تواند نشاندهنده یک مشکل بالقوه لگن باشد.
صدای تلقتلق یا تالاپ تالاپ هنگام حرکت
به آرامی پاهای کودک را حرکت دهید و به هر صدای کلیک یا ترق گوش دهید. اگر متوجه این موضوع شدید، برای معاینه بیشتر با یک متخصص اطفال یا متخصص ارتوپد مشورت کنید. صدای تلقتلق هنگام حرکت لگن کودک ممکنست به این سبب باشد که مفصل لگن بهطور ایمن در حفرة لگنی قرار ندارد.
درد یا ناراحتی
نوزادان معمولاً از درد شکایت نمی کنند، اما ممکن است علائمی از ناراحتی را نشان دهند، مانند گریه هنگام حرکت دادن لگن در زوایایی خاص یا هنگام لمس کردن. اگر کودک شما در برابر دراز کشیدن روی شکم مقاومت میکند یا در هنگام تعویض پوشک احساس ناراحتی میکند، می تواند نشانه ناپایداری لگن باشد.
چرخش به عقب استخوان ران
چرخش استخوان ران به عقب (femoral retroversion) یکی از علتهای دیگر راهرفتن کودک با کج گذاشتن پایش به سمت بیرون است. چرخش استخوان ران معمولاً مادرزادی است، مطابق نظر متخصصان در بسیاری از موارد در طول زمان بهطور طبیعی اصلاح میشود و در بیشتر موارد مشکل قابل توجهی ایجاد نمیکند، مگر اینکه منجر به مشکلاتی در راهرفتن یا درد مفصل ران در مراحل بعدی زندگی شود. با این حال، اگر راهرفتن کودک با درد، لنگیدن یا مشکل همراه باشد، بسیار مهم است که والدین برای ارزیابی به متخصص ارتوپدی کودک مراجعه کنند.
ارزیابی دقیقتر خانگی ممکن است؟
ارزیابی دقیق در خانه بدون آشنایی با آناتومی بدن انسان ممکن نیست. در صورت آشنایی با آناتومی، انجام آزمون کِریگ در خانه با خواباندن کودک به پشت و اندازهگیری درجة انحراف ساق خمشده از زانو نسبت به ران میتواند تشخیص را قطعی کند. در بزرگسالان نرمال این زاویه مابین ۸ تا ۱۵ درجه است. در کودک دچار چرخش به سمت عقبِ استخوان ران این زاویه کمتر از ۸ درجه است.
لغزش سر استخوان ران
لغزش سر استخوان ران زمانی رخ میدهد که سر استخوان ران (قسمت توپ مانند مفصل لگن) به دلیل ضعف در صفحه رشد، که در دوران رشد سریع اتفاق میافتد، از گردن استخوان ران لغزش میکند. وقتی که سر استخوان ران به سمت عقب و پایین میرود، پا بهطور طبیعی در وضعیت چرخش به بیرون قرار میگیرد که این باعث کج گذاشتن پای کودک به سمت بیرون میشود.
اگر کودک با تغییرات غیرطبیعی در راهرفتن همراه با درد در مفصل ران یا زانو مواجه باشد، باید فوراً توسط متخصص ارتوپدی ارزیابی شود، زیرا لغزش سر استخوان ران، در حالت غیرخفیف وضعیتی جدی است که نیاز به درمان فوری دارد تا از عوارض بعدی مانند آسیب دائمی مفصل یا آرتروز زودرس جلوگیری شود. در موارد لغزش خفیف، پای کودک در قالب یا بریس لگن قرار داده میشود تا از حرکت استخوان ران جلوگیری کرده و خطر جابجایی بیشتر را کاهش دهد. با این حال در بیشتر موارد، مداخلة جراحی برای جلوگیری از جابجایی بیشتر و تثبیت مفصل ران لازم است.
نشانههای قابل تشخیص اولیه
این لغزش بهطور کلی در کودکان ۱۰-۱۶ ساله رخ میدهد که بیشترین میزان بروز آن در حدود ۱۱-۱۵ سالگی است. این زمانیست که کودکان مهمترین جهشهای رشد را به ویژه در دوران بلوغ تجربه میکنند. با این حال، ممکن است در کودکان کمسنتر، بهویژه کودکانی که اضافه وزن دارند یا دچار آن بیماریهای زمینهایاند که بر سلامت استخوان و مفاصل تأثیر میگذارد – مانند عدم تعادل هورمونی یا اختلالات متابولیک- رخ دهد. کودک ممکن است دچار لنگیدن شود و ناتوانی در استفاده صحیح از پا یا لگن خود احساس کند. به علاوه کودک ممکن است دردهایی در نواحی مفصل ران، زانو یا کشالة ران احساس کند که ممکن است با سایر شرایط مشابه اشتباه گرفته شود.
بیماری لگ-کالو-پرتس
در این بیماری، خونرسانی به سر استخوان ران (قسمت توپ مانند مفصل ران) بهطور موقت قطع میشود که منجر به مرگ سلولهای استخوانی و فرورفتگی سر استخوان ران میگردد. با پیشرفت بیماری، ممکن است پا ضعیف شده و کودک به دلیل تغییرات در وضعیت مفصل ران، چرخش خارجی پا و لنگیدن پیدا کند. این بیماری معمولاً کودکان ۴ تا ۱۰ سال را متاثر میکند. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب برای پیشگیری از مشکلات طولانیمدت حیاتی است. در صورتی که درمان به موقع انجام شود، بسیاری از کودکان میتوانند به فعالیتهای طبیعی خود بازگردند. اما در برخی موارد، ممکن است مشکلات مفصلی بلندمدت مانند آرتروز زودرس وجود داشته باشد. فرآیند بهبودی ممکن است ۱ تا ۳ سال طول بکشد.
نشانههای قابل تشخیص اولیه
درد معمولاً در ناحیه ران، کشالة ران یا زانو احساس میشود. کودک معمولاً بعد از فعالیتهای فیزیکی میلنگد یا ممکن است از استفاده از یک پا پرهیز کند. به سبب محدودیت در حرکت مفصل ران، کودک ممکن است نتواند بخش پایینی پا از مچ به پایین یا ساق پا را حرکت دهد یا در بلند کردن یا چرخاندن پای خود دچار مشکل باشد.
علل نادر و بسیار نگرانکننده (که نیاز به درمان فوری و مراقبتهای تخصصی دارند)
راهرفتن غیرمعمول کودک در موارد معدود ممکن است ناشی از اختلالاتی ژنتیکی، متابولیکی یا هورمونی باشد.
اختلالات ژنتیک و مادرزادی نادر
اختلالات ژنتیکی و مادرزادی نادری که میتوانند منجر به کج گذاشتن پای کودک به سمت بیرون هنگام راهرفتن شوند شامل اختلالات رشد مفصل ران، اختلالات عضلانی و اختلالات استخوانیاند. در این موارد تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد. در صورت مشاهده این طرز راهرفتن در کودک همراه با علائم دیگری مانند درد، لنگیدن یا اختلالات حرکتی، باید به متخصص مراجعه شود تا ارزیابی دقیقتری صورت گیرد.
مثالهایی از این اختلالات
استئوژنزیس ایمپررفکتا (Osteogenesis Imperfecta) یک اختلال ژنتیکی نادر است که به دلیل تولید ناکافی کلاژن در استخوانها باعث شکنندگی و اختلال در رشد استخوانها میشود. این اختلال میتواند منجر به تغییرات در ساختار استخوان ران و ساق پا شود که میتواند باعث بروز چرخش غیرطبیعی و کج گذاشتن پا به سمت بیرون گردد. علائم آن شامل شکستگیهای مکرر استخوانها، درد و اختلال در رشد استخوانهاست که میتواند موجب مشکلات راهرفتن و کج گذاشتن پا شود.
برخی اختلالات مادرزادی که به رشد غیرطبیعی استخوانها مربوط میشوند، مانند ایچتیوزیس (Ichthyosis) که بر رشد پوست و استخوانها تأثیر میگذارد، ممکن است باعث تغییرات در استخوانهای ران و ساق پا شود. این اختلالات میتوانند موجب چرخش خارجی استخوانها و کج گذاشتن پای کودک به سمت بیرون گردند. علائم قابل مشاهدة آن شامل تغییرات در پوست، اختلالات استخوانی و مشکلات در راهرفتن است.
آرتروگلیپوزیس(Arthrogryposis) اختلالی مادرزادی است که باعث سفتی و انقباض مفاصل میشود. این اختلال میتواند در مفصل زانو و ران نیز تأثیر بگذارد و بهطور غیرطبیعی منجر به کج گذاشتن پاها به سمت بیرون یا چرخش خارجی پا گردد. از علائم آن سفتی مفاصل، محدودیت در حرکت مفاصل، و تغییر در نحوة قرارگیری پاهاست.
اسپاستیسیتی عضلانی (muscle spasticity) یکی دیگر از اختلالات عصبی است که میتواند بر وضعیت عضلات پاها تأثیر بگذارد و موجب چرخش غیرطبیعی پا به سمت بیرون شود. این حالت معمولاً ناشی از اختلالات مغزی یا نخاعی مانند فلج مغزی است. از علائم آن سفتی و انقباض غیرطبیعی عضلات است که میتواند باعث کج گذاشتن پا به سمت بیرون شود.
اختلالات هورمونی و متابولیکی
برخی از هورمونها مانند هورمون رشد، استروژن و تستوسترون نقش کلیدی در رشد و شکلگیری استخوانها دارند و تغییر در میزان تولید این هورمونها میتواند منجر به مشکلات اسکلتی-عضلانی گردد. اختلالات متابولیکی نیز میتوانند بر فرآیندهای مختلف بدن تأثیر بگذارند، از جمله رشد استخوانها، متابولیسم کلسیم و فسفر، و نیز نحوة شکلگیری مفاصل. این اختلالات میتوانند باعث بروز مشکلات اسکلتی-عضلانی شوند که یکی از آنها میتواند کج گذاشتن پای کودک به سمت بیرون باشد. تشخیص زودهنگام این اختلالات و درمان مناسب آنها میتواند به پیشگیری از مشکلات حرکتی و اسکلتی در آینده کمک کند.
اختلالات هورمونی و متابولیکی که ممکن است منجر به اینگونه راهرفتن شوند
کمکاری تیروئید (Hypothyroidism) یا کمبود هورمون تیروئید میتواند باعث تأخیر در رشد استخوانها و ضعف عضلانی شود. این امر ممکن است به تغییرات در وضعیت مفاصل و استخوانها منجر شود و در نتیجه پاها به سمت بیرون بچرخند. همچنین، در برخی موارد ممکن است باعث ضعف عضلات اطراف مفصل ران و ساق پا شود که منجر به چرخش غیرطبیعی پاها گردد.
پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism) یا تولید بیش از حد هورمون تیروئید نیز میتواند به ضعف عضلانی و کاهش تراکم استخوان منجر شود. این مشکلات بر نحوه قرارگیری و حرکت پاها تأثیر میگذارند.
کمبود هورمون رشد نیز میتواند به تأخیر در رشد استخوانها و استخوانهای ضعیفتر منجر شود. این مشکل میتواند باعث اختلال در رشد طبیعی مفاصل و استخوانها شود و در نتیجه پاها چرخش غیرطبیعی (که ممکن است به سمت بیرون باشد) پیدا کنند.
اختلالات استروژنی مثل سندرم ترنر هم میتوانند مسبب این طرز راهرفتن شوند. در کودکان با سندرم ترنر که یک اختلال کروموزومی است، سطح استروژن کاهش یافته و رشد استخوانها و مفاصل دچار مشکل میشود. این اختلال میتواند منجر به تغییر در ساختار استخوانها و مفاصل ران و ساق پا گردد و در نتیجه به راهرفتن غیرمعمول منجر شود.
راشیتیسم به علت کمبود ویتامین D، کلسیم یا فسفر در دوران کودکی رخ میدهد. این اختلال میتواند منجر به نرم شدن استخوانها و اختلال در رشد استخوانها شود. در نتیجه، مفاصل ران و زانوها تحت فشار اضافی قرار میگیرند و ممکن است باعث تغییر در نحوه قرارگیری پاها و کج گذاشتن پا به سمت بیرون شود.
در هیپرفسفاتازمی (Hyperphosphatasia):، که اختلال متابولیکی نادریست، سطح بالای فسفاتاز قلیایی در خون باعث تغییرات در ساختار استخوانها و مفاصل میشود. این اختلال میتواند بر رشد استخوانها و نحوه قرارگیری پاها تأثیر بگذارد و منجر به چرخش بیرونی استخوانها شود.
در برخی از اختلالات متابولیک نادر، مانند موکوپلی ساکاریدوزها (MPS) و اختلالات ذخیره گلیزوآمینوگلیکان، ممکن است تجمع گلیکوزامینوگلیکان ها در بدن وجود داشته باشد. این مواد در استخوانها و مفاصل انباشته و منجر به تغییر شکل استخوان و مفاصل میشوند که در نهایت منجر به چرخش پا به بیرون میشود.
پرسشهای متداول
آیا کج گذاشتن پا به سمت بیرون در کودکان، جزئی از فرآیند طبیعی رشد است؟
در بسیاری از موارد، این طرز راهرفتن در کودکان نوپا میتواند مرحلهای از رشد باشد که با رشد آنها و بالغ شدن استخوانها و ماهیچههایشان برطرف میشود. با این حال، اگر ادامه یابد، ممکن است نیاز به مراقبتهای پزشکی داشته باشد.
به خودی خود بهتر میشود؟
در بسیاری از موارد، با افزایش سن، وضعیت کودک بهبود مییابد، اما اگر بهبود نیابد یا بدتر شود، یا همراه با علامتی دیگر مثل درد باشد ممکن است نیاز به مداخله باشد.
از چه سنی برطرف میشود؟
در بسیاری از موارد، با بزرگتر شدن کودک (در سن ۵-۶ سالگی) بهبود مییابد، اما بستگی به علت این طرز راهرفتن و نحوة رشد کودک دارد. این طرز راهرفتن پس از این سن ممکن است نیاز به ارزیابی بیشتری داشته باشد.
برای کمک به اصلاح این طرز راهرفتن چه کنم؟
این موضوع وابسته به علت متفاوت است. اگر پس از سن رشد برطرف نشود، در برخی موارد، فیزیوتراپی و تمرینات کششی یا تقویتی خاص کمک میکند، اما در موارد شدیدتر، مداخلات پزشکی مانند بریس یا حتی جراحی ممکن است ضروری باشد.
