پای مصنوعی یا پروتز پا در افرادی که تمام یا بخشی از پای خود را به دلایل مادرزادی، بیماری یا آسیبدیدگی از دست دادهاند، جایگزین اندام از دست رفته میشود و با بازیابی ظاهر و کارکرد طبیعی پا امکان راه رفتن روان و ایمن را برای کاربر فراهم میکند. پروتزهای پا بر حسب کارکرد، فناوری ساخت و اینکه قطع عضو در کدام ناحیه پا از انگشتان تا لگن صورت گرفته است، انواع گوناگونی دارند. بهترین پروتز پا برای هر فرد بر اساس سطح قطع عضو، سن، جنسیت، سطح فعالیت و بودجه او تعیین میشود و با قالبگیری به صورت سفارشی ساخته میشود. سرعت سازگاری با پای مصنوعی و راه رفتن روان با آن به سطح قطع عضو، نوع پروتز و فناوری به کار رفته در ساخت آن بستگی دارد. در هر حال، راه رفتن با پای مصنوعی یک مهارت جدید و چالشبرانگیز است و یادگیری آن نیاز به زمان، تمرین و نیز مراقبت از اندام باقیمانده دارد.
فرصت یک شروع تازه با پای مصنوعی
تطبیق و کنار آمدن با شرایط جدید پس از از دست دادن تمام یا بخشی از پا دشوار و زمانبر است و طبیعی است که در مورد تواناییهای خود تردید کنید و احساس اندوه، خشم و ناامیدی داشته باشید. در چنین شرایطی، استفاده از پای مصنوعی روزنه امیدی است که میتواند شما را به زندگی عادی بازگرداند و فرصتی برای یک شروع دوباره به شما بدهد.
صرف نظر از سطح قطع عضو، پای مصنوعی با جایگزینی اندام از دست رفته به شما کمک میکند تا تعادل و پایداری خود را حفظ کنید، با الگوی طبیعیتر و ایمنتری راه بروید و حتی ورزش کنید. به این ترتیب، قادر خواهید بود که بدون نیاز به کمک دیگران فعالیتهای روزانه خود را انجام دهید و استقلال خود را دوباره به دست بیاورید. از طرفی با توجه به تشابه ظاهری پای مصنوعی با پای طبیعی، اکثر افراد به سختی قادر به تشخیص پای مصنوعی هستند. بنابراین، میتوانید با اعتماد به نفس بیشتری با دیگران تعامل کنید، به مدرسه، دانشگاه یا سر کار بروید و در فعالیتهای اجتماعی شرکت کنید.
تطبیق و سازگاری با زندگی جدید پس از دریافت پای مصنوعی نیاز به عزم و اراده و نیز بردباری دارد. تا جای ممکن مثبتاندیش باشید و به چالشهای پیش روی خود به عنوان فرصتی برای رشد فردی نگاه کنید. اهداف واقعبینانه برای خود تعیین کنید و از خود انتظار پیشرفت سریع نداشته باشید. در نهایت، سعی کنید به جای تمرکز بر محدودیتهای خود، روی تواناییهای خود تمرکز کرده و آنها را تقویت کنید.
مرکز ارتوپدی فنی امید استفاده از پای مصنوعی را برای همه افرادی که تمام یا بخشی از یک یا هر دو پای خود را به دلیل قطع عضو از دست دادهاند، الزامی میداند، زیرا ایستادن و راهرفتن برای بهبود گردش خون و کارکرد مناسب اندامهای داخلی بدن ضروری است.
انواع پروتز پای مصنوعی بر اساس کارکرد و فناوری
پای مصنوعی با تقلید ظاهر و کارکرد پای طبیعی امکان راه رفتن روان و ایمن را برای کاربر فراهم میکند. پروتز پای مصنوعی بر اساس کارکرد و فناوری مورداستفاده برای طراحی پروتز به سه دستۀ اصلی پروتزهای مکانیکی، مایوالکتریک و زیبایی تقسیمبندی میشود. ویژگیهای مهم سه نوع پروتز مکانیکی، مایوالکتریک و زیبایی در جدول زیر با هم مقایسه شدهاند:
| ویژگی | پروتز مکانیکی | پروتز مایوالکتریک | پروتز زیبایی |
|---|---|---|---|
| روش کنترل | اتصالات مکانیکی و کابل که با حرکات بدن کنترل میشوند | کنترل با سیگنالهای عضلانی دریافت شده از اندام باقیمانده | حرکت ندارد |
| کارکرد | حفظ تعادل و راه رفتن | راه رفتن طبیعیتر با سرعتهای مختلف، بالا رفتن از پلهها و تطبیق با پستی و بلندی | برای مقاصد زیبایی |
| کاندیدای مناسب | افرادی که تعادل خوبی دارند و به دنبال پروتز ساده و بادوام هستند | افرادی که کنترل و قدرت عضلانی مناسبی در اندام باقیمانده خود دارند | افرادی که به دنبال بهبود ظاهر پای خود هستند |
| منبع نیرو | ندارد | باتری | ندارد |
| دامنۀ حرکتی | محدود به حرکات راه رفتن ابتدایی | دامنه حرکتی بیشتر که راه رفتن روانتر را ممکن میسازد | – |
| وزن | نسبتا سبک | نسبتا سنگین | سبک |
| دوام | بادوامتر به دلیل مکانیک سادهتر | آسیبپذیری بیشتر قطعات الکترونیکی | بادوام |
| هزینه | کمتر | بیشتر | وابسته به مواد مورداستفاده و جزئیات |
| نگهداری | نسبتاً آسان | دشوارتر؛ نیازمند تعویض باتری | آسان |
| سهولت یادگیری | آسان | دشوار | نیاز ندارد |
پروتزهای مکانیکی
در پروتزهای مکانیکی پا، حرکات بدن و جابجایی وزن سبب به حرکت در آمدن پروتز میشود. این پروتزها دارای قطعهای به نام سوکت هستند که اندام باقیمانده را محکم در خود جای میدهد. زمانی که فرد میایستد یا شروع به حرکت میکند، وزن از اندام باقیمانده از طریق سوکت به پروتز وارد میشود. به این ترتیب، حرکت دادن اندام باقیمانده موجب میشود که پروتز متصل به آن نیز به حرکت دربیاید. پروتزهای مکانیکی بسته به سطح قطع عضو ممکن است دارای مفاصل مچ یا زانو باشند. در چنین مواردی، فشاری که از طریق اندام باقیمانده به سوکت وارد میشود سبب میشود پای مصنوعی در مفصل زانو و مچ خم و راست شود.
پروتزهای مکانیکی تعادل و ثبات را در طی ایستادن و راه رفتن برای کاربر فراهم میکنند. آنها سبک و بادوام هستند و هزینه ساخت پایینتری دارند. به علاوه، یادگیری استفاده از آنها آسانتر است و به دلیل نداشتن قطعات الکترونیکی برای محیطهای آلوده یا با شرایط جوی نامساعد مناسبتر هستند. این حال، دامنۀ حرکتی پروتزهای مکانیکی کم است و انجام دادن حرکات ظریف، بالا و پایین رفتن از پلهها و راه رفتن روی سطوح ناهموار یا شیبدار با آنها دشوارتر است. به همین دلیل پروتزهای مکانیکی پا برای افراد با سطح فعالیت کم تا متوسط مناسبتر هستند.
پروتزهای مایوالکتریک
پروتزهای پای مایوالکتریک از سیگنالهای الکتریکی تولیدشده در عضلات اندام باقیمانده، برای کنترل حرکت پروتز استفاده میکنند. این پروتزها دارای الکترودهایی هستند که روی سطح اندام باقیمانده قرار داده میشود و سیگنالهای الکتریکی تولید شده به هنگام انقباض و انبساط عضلانی را ثبت میکند. هنگامی که فرد برای گام برداشتن عضلات اندام باقیمانده را منقبض میکند، الکترودهای تعبیهشده روی پوست اندام باقیمانده، سیگنال عضلانی تولید شده را شناسایی میکنند و آن را به واحد کنترلکنندۀ پروتز ارسال میکنند. واحد کنترل سیگنالهای دریافتی را پردازش میکند و حرکت مورد نظر کاربر را تعیین میکند. در نهایت، محرکها با دریافت فرمان از پردازنده، مفاصل پای مصنوعی را به حرکت در میآورند.
پروتزهای مایوالکتریک قابلیت سازگاری با مسیرهای ناهموار را دارند و متناسب با سرعت و نوع فعالیت موردنظر کاربر قابلتنظیم هستند. این پروتزها حتی میتوانند تغییر در مسیر را تشخیص بدهند و خود را با آن سازگار کنند تا پایداری و تعادل کاربر بهبود یابد و به همین دلیل گزینۀ ایدهآلی برای ورزشکاران محسوب میشوند. اگرچه پروتزهای مایوالکتریک برای انجام دادن کارهای ظریف مناسبتر هستند، یادگیری استفاده از آنها دشوارتر است. به علاوه، نیروی لازم برای به حرکت درآوردن پروتز توسط باتری تأمین میشود که نیاز به شارژ دارد. همچنین این پروتزها گرانقیمت هستند و به دلیل داشتن قطعات حساس آسیبپذیرترند و نیاز به نگهداری بیشتری دارند.
پروتزهای زیبایی
پروتزهای زیبایی جنبۀ عملکردی ندارند و از آنها برای مقاصد زیبایی و پوشاندن بخش از دست رفته پا استفاده میشود. این پروتزها از مواد مختلفی مانند سیلیکون، فایبرگلاس یا PVC ساخته میشوند. در ساخت پروتزهای زیبایی سعی میشود که ظاهر عضو طبیعی با حداکثر جزئیات ممکن مانند خطوط، رگ و مو شبیهسازی شود. پروتزهای زیبایی از مشکلات ثانویۀ پس از قطع عضو جلوگیری میکنند. برای مثال، پروتز زیبایی که پس از قطع عضو یکی از انگشتان پا ساخته میشود، میتواند از انحراف بقیۀ انگشتان جلوگیری کند. اگرچه پروتزهای زیبایی آماده نیز وجود دارند، پروتزهای سفارشی از نظر اندازه بودن و طراحی بسیار بهتر از پروتزهای آماده هستند.
انواع پروتز پا بر اساس محل اتصال
بسته به اینکه قطع عضو در کدام سطح از پا اتفاق افتاده باشد، پای مصنوعی انواع مختلفی دارد. پروتز پای مصنوعی بر اساس سطح قطع عضو و محل اتصال به شش نوع پروتز قطع جزئی پا، پروتز قطع از روی مچ، پروتز زیر زانو، پروتز قطع از روی زانو، پروتز بالای زانو و پروتز قطع از روی لگن تقسیمبندی میشود. با توجه به سطح قطع عضو، پروتزهای پا به گونهای طراحی میشوند که حفظ تعادل و پایداری بدن و الگوی راه رفتن روان ممکن شود.
انواع پروتز پای مصنوعی بر اساس سطح قطع عضو و محل اتصال عبارتاند از:
پروتز قطع جزئی پا
اگر قطع عضو اندام تحتانی به گونهای باشد که فقط بخشی از پنجه پا از دست رفته باشد، باید از پروتز قطع جزئی پا استفاده شود. پروتز قطع جزئی پا با هدف بازیابی طول کامل کف پا، برداشتن فشار از نقاط حساس کف پا، حفظ تعادل و همترازی بخش باقیمانده طراحی میشود. چون در این نوع قطع عضو معمولاً استخوان پاشنه سالم است، امکان ایستادن و تحمل وزن بر روی اندام باقیمانده وجود دارد. با استفاده از پروتز قطع جزئی توانایی حرکتی در حد بسیار بالایی بازیابی میشود.
بسته به این که کدام بخش از پنجه و کف پا قطع شده باشد و میزان فعالیت کاربر در چه حد باشد، پروتز قطع جزئی در دو نوع نرم و نیمهسخت ساخته میشود. پروتزهای سیلیکونی نرم و جورابمانند برای کاربرانی مناسب هستند که فعالیت سنگین ندارند و با سرعت پایین و متوسط راه میروند. اما برای کاربرانی که ورزشکار هستند یا حرکات سختتری مانند دویدن یا بالا رفتن از پله را انجام میدهند، سوکت پلاستیکی نیمهسخت به گونهای طراحی میشود که بخش باقیماندۀ پنجه و مچ پا را دربربگیرد و تا زیر کشکک زانو امتداد داشته باشد. پروتز نیمهسخت علاوه بر سوکت، از پوستۀ پوشانندۀ پا، کفی مناسب و گاهی مچ پا تشکیل میشود.
پروتز قطع از مچ پا
در صورتی که قطع عضو اندام تحتانی از سطح مفصل مچ پا انجام شده باشد، باید از پروتز قطع از مچ پا یا پروتز سایم (Syme) استفاده شود. در این نوع قطع عضو بافت چربی زیر پاشنه (پد پاشنه) حفظ میشود تا هنگام راه رفتن با پروتز مانند ضربهگیر عمل کند. بهعلاوه حفظ این لایۀ بافتی کمک میکند تا کاربر حتی بدون پروتز نیز بتواند کمی راه برود. پروتز قطع از مچ پا از یک سوکت تماسی کامل و پنجۀ پروتزی تشکیل میشود. انتهای برجستۀ اندام باقیمانده به ثابت ماندن پروتز روی پا کمک میکند و حفظ تعادل با این پروتز آسان است. با توجه به اینکه عضلات ساق پا در این نوع قطع عضو سالم هستند، کاربران با پروتز قطع از مچ پا میتوانند به طور روانتر و طبیعیتری راه بروند.
پروتز زیر زانو
اگر قطع عضو اندام تحتانی از زیر زانو انجام شده باشد، باید از پروتز زیر زانو استفاده کرد. در این نوع قطع عضو چون مفصل زانو سالم است، کاربر تعادل و ثبات بیشتری به هنگام استفاده از پروتز دارد و الگوی راه رفتن او طبیعیتر و روانتر است. بسیاری از جوانان و کاربرانی که عضلات قوی دارند یا طول اندام باقیماندۀ آنها در زیر زانو نسبتا بلند است، با قدری تمرین میتوانند تقریباً عادی راه بروند. سوکت، پنجه پروتزی، لولۀ شین و سیستم تعلیق اجزای اصلی پروتز زیر زانو هستند.
پروتز قطع روی زانو
اگر قطع عضو اندام تحتانی از روی زانو صورت گرفته باشد، پروتز قطع از روی زانو ساخته میشود تا جایگزین پنجه، پاشنه، مچ پا و مفصل زانو شود. با توجه به این که در این نوع قطع عضو بخش نسبتاً بلندی از پا حفظ میشود، تناسب اهرمی مناسبی برای حفظ تعادل وجود دارد. بهعلاوه عضلات ران میتوانند به کنترل مناسب پروتز کمک کنند. البته مسلط شدن بر استفاده از مفصل زانو به تمرین و زمان نیاز دارد. الگوی راه رفتن متقارن برای محافظت از سمت سالم و جلوگیری از تنش عضلانی و ساییدگی سریع پروتز ضروری است. سوکت، سیستم تعلیق، مفصل زانو، لولۀ شین و پنجه پروتزی اجزای اصلی تشکیل دهنده پروتز قطع از روی زانو هستند.
پروتز بالای زانو
اگر قطع عضو اندام تحتانی از بالای زانو و زیر مفصل ران صورت گرفته باشد، پروتز بالای زانو جایگزین بخش از دست رفته پا میشود. راه رفتن با پروتز بالای زانو به دلیل وزن سنگینتر آن و عدم وجود مفصل زانوی طبیعی که حفظ تعادل را دشوار میسازد، میتواند چالشبرانگیز باشد. با این حال، با تقویت قدرت عضلات باقیمانده و تمرین منظم میتوان مهارت لازم برای راه رفتن با این نوع پروتزها را کسب کرد. اجزای اصلی پروتز بالای زانو شامل سوکت، مفصل زانو، لوله شین، پنجه پروتزی و سیستم تعلیق است. مفصل زانو مهمترین بخش پروتز بالای زانو است که نقش مهمی در راه رفتن روان و حفظ تعادل فرد ایفا میکند و با توجه به نیاز و سطح فعالیت فرد از یکی از چهار نوع مکانیکی، هیدرولیک، پنوماتیک و هوشمند (دارای ریزپردازنده) انتخاب میشود.
پروتز قطع روی لگن
اگر قطع عضو اندام تحتانی از روی لگن صورت گرفته باشد، از پروتز قطع روی لگن استفاده میشود. این پروتز علاوه بر سوکت، لولۀ شین، سیستم تعلیق و پنجه دارای دو مفصل زانو و ران است. مفصل ران معمولا در داخل سوکت و زیر سطح آناتومیکی مفصل ران سوار میشود تا پایداری و همترازی پروتز تضمین شود. چون در این نوع قطع عضو عضلات ران وجود ندارد، یادگیری استفاده از این پروتز از سایر پروتزهای اندام تحتانی دشوارتر است و کاربر باید یاد بگیرد که چگونه پروتز را از طریق لگن کنترل کند. ساخت سوکت و سیستم تعلیق مناسب برای پروتز قطع روی لگن اهمیت بالایی دارد. امروزه با بهرهگیری از فناوریهای پیشرفته پروتزهای قطع روی لگن سبک و کارآمدی ساخته میشود که توانایی عملکردی کاربر را تا حد رضایتبخشی بازیابی میکند.
بهترین پروتز پای مصنوعی چگونه انتخاب میشود؟
انتخاب بهترین پروتز پای مصنوعی برای هر فرد نیازمند ارزیابی جامع و دقیقی از وضعیت اندام باقیمانده، نیازهای حرکتی فرد، سبک زندگی، اهداف و ترجیحات او است. متخصص پروتز با در نظر گرفتن عواملی مانند سطح قطع عضو، سن، قد، وزن، جنسیت، سطح فعالیت، شغل و شرایط آبوهوایی محل زندگی کاربر، پروتز مناسب را برای او تعیین میکند. جدا از عوامل ذکر شده، هزینه قطعات نیز در انتخاب نوع پروتز و فناوری به کار رفته در آن نقش اساسی دارد، زیرا بیمههای پایه و تکمیلی هزینه پروتز پای مصنوعی را به طور کامل پوشش نمیدهند.
پروتزهای مایوالکتریک با دامنۀ حرکتی بیشتر و سازگاری با سطوح مختلف برای جوانان، ورزشکاران و به طور کلی افرادی که سطح فعالیت بالاتری دارند، مناسب هستند. بالعکس سالمندان و افراد کمتحرک به پروتزهای مکانیکی سبکتر و بادوامتری نیاز دارند که استفاده و نگهداری از آنها سادهتر باشد. به طور مشابه، استفاده از مفاصل زانوی هوشمند و پنجههای کربنی در افراد جوان و با عملکرد حرکتی بالا میتواند به تسهیل راه رفتن و افزایش سطح فعالیت آنها کمک کند. اما استفاده از این قطعات در افراد مسن یا کسانی که سطح فعالیت پایینی دارند، تنها هزینه ساخت پروتز را افزایش میدهد و کمکی به بهبود وضعیت حرکتی نمیکند.
بر خلاف جوانان که افزایش کارایی و عملکرد پروتز، حتی به قیمت افزایش وزن و هزینه پروتز، برای آنها اهمیت بالایی دارد، در افراد مسن و با عملکرد حرکتی پایین اولویت استفاده از قطعاتی است که تعادل و ثبات بیشتری را برای کاربر فراهم میکنند و از مواد سبکی مانند تیتانیوم ساخته شده باشند تا وزن کلی پای مصنوعی کاهش یابد، زیرا هر قدر وزن پای مصنوعی کمتر باشد، کاربر نیاز به صرف انرژی کمتری خواهد داشت. در مواردی که قطع عضو دوطرفه وجود دارد، نیز، پروتز باید با تمرکز بر حفظ تعادل فرد و جلوگیری از زمین خوردن او طراحی شود. بنابراین، در انتخاب قطعات باید به کاهش وزن پروتز و افزایش ثبات آن توجه داشت.
در انتخاب پروتز پای مناسب برای کودکان باید به در حال رشد بودن آنان توجه داشت و پروتز را حتیالامکان به صورت قابلتنظیم ساخت تا والدین مجبور به پرداخت هزینههای مکرر برای تهیۀ پروتز نشوند. به علاوه، ظاهر پای مصنوعی باید به گونهای باشد که برای کودک جذاب باشد.
مراحل ساخت پروتز پای مصنوعی
ساخت پروتز مصنوعی به صورت سفارشی برای هر فرد صورت میگیرد و نیازمند مهارتها و تجهیزات تخصصی است. متخصص پروتز پس از ارزیابی دقیق وضعیت اندام باقیمانده و نیازها و ترجیحات فرد، بهترین نوع پای مصنوعی را برای او بر اساس سطح قطع عضو، سن، جنسیت، سطح فعالیت و بودجه او تعیین خواهد کرد. مراحل ساخت پای مصنوعی به طور اجمالی در ادامه بیان شده است:
برای دریافت مشاوره از مرکز ارتوپدی فنی امید در زمینه ساخت پروتزهای پای مصنوعی میتوانید با شمارۀ ۰۹۱۰۶۶۶۴۴۱ تماس بگیرید. همچنین برای رزرو وقت ملاقات و نوبتدهی میتوانید با شمارههای ۰۲۱۶۶۰۱۸۲۰۰، ۰۲۱۶۶۰۱۴۱۵۸ و ۰۲۱۶۶۰۱۵۲۱۱ تماس حاصل فرمایید.
ارزیابی عضو باقیمانده
پیش از شروع فرایند قالبگیری وضعیت اندام باقیمانده برای دریافت پای مصنوعی به دقت ارزیابی میشود تا اطمینان حاصل شود که زخم جراحی و خط بخیهها کاملا بهبود یافته است. چنانچه اندام باقیمانده عفونت داشته باشد، ساخت پروتز تا زمان درمان کامل عفونت شروع نمیشود. همچنین باید ورم اندام باقیمانده از بین برود و حجم آن ثابت شود تا بتوان برای اندازهگیری پروتز اقدام کرد. گاهی اوقات استفاده از پروتز موقت (پایلون) برای آمادهسازی فرد برای پروتز دائمی، کاهش درد خیالی یا فانتوم در اندام از دست رفته و کوتاهتر کردن دورۀ توانبخشی توصیه میشود. زمان دریافت پروتز به سطح قطع عضو نیز بستگی دارد. در قطع عضوهای زیر زانو سریعتر میتوان ساخت پروتز را شروع کرد. زمان دریافت پروتز معمولاً چهار تا شش هفته پس از جراحی قطع عضو است.
قالبگیری از عضو باقیمانده
قالبگیری اندام باقیمانده اولین مرحله از ساخت پای مصنوعی است. چون بافت نرم مدام در حال تغییرشکل است، قالبگیری درست یکی از دشوارترین وظایف متخصصان پروتز است. در فرایند قالبگیری، متخصص پروتز با استفاده از مواد قالبگیری مانند باند گچی یا با اسکنر دیجیتال به روش CAD/CAM قالب دقیقی را از اندام باقیمانده تهیه میکند. این قالب شکل، خطوط و ابعاد دقیق اندام باقیمانده را بازسازی میکند و به عنوان مبنایی برای ساخت سوکت پروتز در نظر گرفته میشود. نقاط درد، برآمدگیهای استخوانی و محل تاندون عضلات درون قالب گچی علامتگذاری میشوند تا در مرحله اصلاح قالب، فشار از روی آنها برداشته شود.
ساخت سوکت
برای ساخت سوکت، متخصص پروتز ابتدا از روی قالب اولیه ساخته شده با باند گچی یا مواد دیگر قالب میگیرد که به آن قالب نگاتیو گفته میشود. قالب نگاتیو به عنوان راهنمایی برای ساخت سوکت نهایی عمل میکند و شکل و ابعاد دقیق اندام باقیمانده را بازسازی میکند. کاربر این قالب را امتحان میکند تا از اندازه بودن و راحتی سوکت اطمینان حاصل شود. اگر قالب راحت یا محکم نباشد، در این مرحله اصلاح میشود. پس از انجام اصلاحات لازم، قالب نگاتیو برای موادریزی و ساخت سوکت نهایی به لابراتوار ارسال میشود.
سر هم کردن اجزا و تنظیم پروتز
پس از آماده شدن سوکت بقیۀ اجزای پروتز با توجه به عواملی مانند سطح قطع عضو، سن، میزان فعالیت و هزینه انتخاب میشود. بسته به سطح قطع عضو ممکن است نیاز به اضافه کردن اجزایی مانند مفصل ران، زانو، پنجه پروتزی، لوله شین و سیستم تعلیق باشد. سپس متخصص اجزای پروتز را در حالت ایستاده سرهم و تنظیم میکند. به این عمل «تنظیم استاتیک» میگویند. انجام این تنظیمات کمک میکند تا پروتز راحت و پایدار شود و بتوانید اولین گامها را با آن بردارید.
تمرین راه رفتن با پروتز پای مصنوعی
بسته به سطح قطع عضو و نوع پروتز پا، ممکن است برای راه رفتن با آن نیاز به آموزش و تمرین داشته باشید. هر چه سطح قطع عضو پایینتر باشد، یادگیری راه رفتن با پروتز آسانتر میشود. برای مثال، راه رفتن با پروتز قطع جزئی پا نسبتا آسان است و نیازی به آموزش ندارد. در مقابل راه رفتن با پروتز قطع لگن به دلیل نبود مفصل ران و زانو چالشبرانگیز است و سازگاری با آن نیاز به زمان و تمرین بیشتری دارد.
پس از آنکه پروتز نهایی آماده شد، لازم است دو جلسه تمرین راه رفتن با پای مصنوعی را در مرکز ارتوپدی فنی تحت نظارت متخصص پروتز بگذرانید. در این جلسات، آموزشهای لازم درباره نحوه استفاده از پای مصنوعی، برنامه زمانبندی جهت شروع تدریجی راه رفتن با پروتز، چگونگی خم و راست کردن مفاصل پروتزی زانو و ران (در صورت وجود)، نحوه قرار دادن پاشنه و پنجه پا روی زمین و بلند کردن آنها در فازهای ایستایی و نوسانی راه رفتن، نحوه مراقبت از اجزای پروتز مانند سوکت، انتخاب کفش مناسب و تمرینات کششی برای تقویت عضلات باقیمانده و افزایش تعادل به شما داده خواهد شد.
راه رفتن با پای مصنوعی در ابتدا میتواند کمی دردناک و ناراحتکننده باشد. به همین علت، استفاده تدریجی از پای مصنوعی سبب میشود که بدن به مرور زمان با آن سازگار شود و درد و ناراحتی استفاده از آن برطرف شود. به طور کلی، توصیه میشود که بعد از هر ۵ تا ۱۰ دقیقه راه رفتن با پای مصنوعی آن را درآورید و پوست اندام باقیمانده را بررسی کنید. در صورتی که پوست، قرمز یا متورم شده باشد، مدتی صبر کنید تا این علائم بر طرف شوند. به تدریج زمان پوشیدن و راه رفتن با پروتز را افزایش دهید تا به آن عادت کنید و در کنترل آن مهارت پیدا کنید.
بسته به سطح قطع عضو، سن و شرایط جسمانی خود ممکن است برای کنترل بهتر پروتز نیاز به انجام فیزیوتراپی داشته باشید. فیزیوتراپی به خصوص برای سالمندان و افرادی که مدت زمان زیادی از قطع عضو آنان گذشته است و دچار کوتاهی تاندون شدهاند، توصیه میشود. مدت زمان فیزیوتراپی این گروه به فاصلۀ بین جراحی قطع عضو و استفاده از پروتز نیز بستگی دارد؛ هر چه این فاصله زمانی کمتر باشد، نیاز به توانبخشی کمتر میشود. اما افراد جوان و پرتحرک و افرادی که به تازگی دچار قطع عضو شدهاند، معمولا به فیزیوتراپی نیاز نخواهند داشت.
مشکلات استفاده از پروتز پای مصنوعی
ممکن است در ابتدای استفاده از پای مصنوعی دچار عوارضی مانند درد و التهاب پوست اندام باقیمانده بشوید. شدت این عوارض ممکن است به عواملی مانند سطح قطع عضو، کیفیت پروتز و وضعیت جسمانی فرد پیش از جراحی قطع عضو بستگی داشته باشد. اغلب این عوارض به تدریج و با افزایش سازگاری بدن با پروتز برطرف خواهند شد. برخی از مهمترین عوارضی که ممکن است در هنگام استفاده از پای مصنوعی با آنها روبرو شوید، عبارتند از:
- مشکلات پوستی: عدم گردش هوا در داخل پای مصنوعی، سبب تعریق شدید و بروز مشکلات پوستی مانند ساییدگی، التهاب و تاول میشود و میتواند زمینهساز ابتلا به عفونتهای قارچی باشد. البته تعریق به مرور زمان و با افزایش سازگاری با پروتز کمتر میشود.
- زخم فشاری: ساییده شدن پوست اندام باقیمانده به پروتز، در اثر استفاده مداوم از پای مصنوعی یا تنظیم نامناسب آن، میتواند سبب تحریک و ایجاد زخم فشاری در پوست شود.
- تغییر شکل عضو باقیمانده: این اتفاق معمولاً در سال اول پس از قطع عضو رخ میدهد تا در نهایت، بافت شکل نهایی را به خود بگیرد. تغییر شکل باعث میشود که سوکت کاملاً راحت و اندازه نباشد و نیاز به تنظیم داشته باشد.
- احساس سنگینی پروتز: پروتز یک جسم خارجی است؛ به همین دلیل کاربران تا زمان عادت کردن به آن سنگینی پروتز را احساس میکنند.
- درد فانتوم یا خیالی: درد فانتوم یا دردی که کاربر تصور میکند در عضو قطعشده دارد، گاهی آنقدر شدید میشود که اجازۀ استفاده از پروتز را نمیدهد. علت بروز این درد کاملاً مشخص نیست. با این حال، استفاده منظم از پای مصنوعی و تمرین با آن در مقابل آینه میتواند به بهبود این درد کمک کند.
مراقبت از اندام باقیمانده
مراقبت از اندام باقیمانده و پوست آن برای حفظ سلامتی و نیز عملکرد پای مصنوعی حیاتی است. مراقبت نامناسب از پوست میتواند باعث ایجاد زخمهای دردناک و عفونت ناخوشایندی شود که اثر نامطلوبی بر راحتی و توانایی حرکت شما خواهد داشت. رعایت موارد زیر به حفظ سلامت پوست اندام باقیمانده و پیشگیری از عوارض استفاده طولانیمدت از پای مصنوعی کمک میکند:
- اندام باقیمانده را روزانه بررسی کنید و اگر با نشانههایی مانند سرخی مستمر پوست، زخم، تاول یا پوستهپوسته شدن مواجه شدید، با پزشک معالج یا متخصص پروتز خود مشورت کنید.
- اندام باقیمانده را روزی یک بار با آب گرم و صابون ملایم بشویید و پوست را به آرامی خشک کنید تا از رشد قارچها جلوگیری کنید.
- بخشهایی از پروتز پا را که در تماس با پوست اندام باقیمانده قرار میگیرد (مانند سوکت و آستر) به طور مرتب با آب گرم و صابون ملایم شستشو دهید.
- چون آب داغ باعث ورم کردن پا میشود و بستن پای مصنوعی را سخت میکند، بهتر است بهجای صبح، شب حمام کنید.
- پس از خارج کردن پای مصنوعی اندام باقیمانده را در موقعیت مناسبی قرار دهید تا به تدریج دچار کوتاهی تاندون و عضلات نشود. بهتر است هنگام خواب زیر اندام باقیمانده یا بین اندام و پای دیگر بالش نگذارید، چون این کار صاف کردن مفصلها را سخت میکند.
- انجام حرکات کششی از خشک شدن مفاصل اندام باقیمانده جلوگیری میکند و عضلات باقیمانده را تقویت میکند؛ در نتیجه هنگام خوابیدن و راه رفتن راحتتر خواهید بود.
چه زمانی نیاز به تنظیم، تعمیر و یا تعویض پای مصنوعی وجود دارد؟
پروتزهای پای مصنوعی در اثر استفاده مداوم و یا صدمات، دچار خرابی و فرسودگی میشوند و نیاز به تنظیم، تعمیر و یا تعویض پیدا میکنند. برای مثال، تغییر حجم اندام باقیمانده سبب میشود که سوکت اندازه نباشد و کارایی خود را از دست بدهد. اگر این تغییر حجم جزئی باشد، میتوان سوکت را تنظیم کرد. با این حال، اگر تغییرات حجم اندام باقیمانده قابل توجه باشد، تعویض سوکت الزامی است. پنجههای پروتزی و آستر (لاینر) بعد از مدتی استفاده ساییده میشوند و نیاز به تعویض دارند. مفاصل مکانیکی و هوشمند زانو نیز در اثر استفاده مداوم مستهلک میشوند و باید با مفصل جدید جایگزین شوند.
به طور کلی، بروز نشانههای زیر بیانگر ضرورت تنظیم یا تعویض پای مصنوعی است:
- اندازه نبودن سوکت و عدم راحتی با آن
- دشواری در راه رفتن با پروتز پا
- خستگی شدید و زودهنگام در راه رفتن با پروتز پا
- احساس درد هنگام استفاده از پای مصنوعی
- بروز مشکلات پوستی در اندام باقیمانده مانند سرخی، سوزش، خارش، تاول و پوسته پوسته شدن
مشکلات حرکتی معمولاً از نخستین نشانههای نیاز پای مصنوعی به تنظیم هستند. بهسادگی از کنار این نشانهها نگذرید، زیرا تنظیم نبودن پروتز و سوکت میتواند زمینهساز مشکلاتی مانند درد یا تحریک پوست شود یا باعث زمین خوردن شود. اگر قطعه پروتز نشکسته باشد یا ساییدگی شدید نداشته باشد، ابتدا تنظیم پای مصنوعی انجام میشود. چنانچه مشکل با تنظیم برطرف نشود، بررسیهای دقیقتر انجام میشود و در صورت لزوم تعویض پروتز پا پیشنهاد میشود.
بررسی و تنظیم پای مصنوعی توسط متخصص پروتز هر ۶ تا ۱۲ ماه یک بار ضروری است. پس از دریافت پای مصنوعی لازم است در ۲ ماه اول، ماهی یک بار، در شش ماه بعدی، هر ۳ ماه یک بار و پس از آن، سالی یک بار برای تنظیم پروتز پا به مرکز ارتوپدی فنی مراجعه کنید.
نگهداری از پروتز پای مصنوعی
مراقبت مناسب از پروتز پای مصنوعی، صرف نظر از نوع آن، برای افزایش طول عمر پروتز و همچنین، پیشگیری از عوارض احتمالی برای اندام باقیمانده اهمیت بالایی دارد. برخی از نکاتی که رعایت آنها به افزایش دوام و ماندگاری پروتزهای پای مصنوعی کمک میکند، عبارتند از:
- برای جلوگیری از رشد باکتریها و بروز مشکلات پوستی، سوکت پروتز را هر روز با دستمال تمیز و مرطوب پاک کنید. همچنین، هفتهای یک بار سوکت را با آب گرم و صابون ملایم شستشو دهید. قبل از پوشیدن دوباره سوکت، اجازه دهید که کاملا خشک شود.
- در صورت استفاده از آستر و یا جوراب با پای مصنوعی باید آنها را با آب گرم و صابون ملایم بشویید. از مواد شوینده قوی یا سفیدکننده برای تمیز کردن آستر استفاده نکنید. از قرار دادن آستر در معرض نور مستقیم خورشید، حرارت یا مواد شیمیایی و یا برخورد آن با اشیای نوک تیز خودداری کنید.
- پای مصنوعی خود را هر روز به دقت بررسی کنید تا نشانههای ساییدگی یا شل شدن قطعات را به سرعت تشخیص بدهید. در صورت نیاز به تنظیم یا تعمیر پروتز به مرکز ارتوپدی فنی مراجعه کنید و از دستکاری پروتز خودداری کنید.
- قطعات الکترونیکی پروتزهای مایوالکتریک در اثر تماس با آب آسیب میبینند. بنابراین، هرگز نباید پروتز مایوالکتریک را در مایعات غوطهور کنید. حتی تعریق میتواند به سیمکشی آن آسیب بزند. هنگام تمیز کردن این پروتزها مراقب محل قرارگیری باتریها و درگاه شارژ باشید.
- هر چند قطعات پروتز از جنس تیتانیوم یا استیل ضدزنگ است، امکان خرابی آنها در اثر تماس مدوام با آب وجود دارد. پس سعی کنید که پای مصنوعی را از آب یا آب نمک دور نگه دارید تا زنگ نزند یا قطعات حساس آن آسیب نبیند.
- برای جلوگیری از ساییدگی پنجه پروتزی و بر هم خوردن همترازی پروتز نباید پای مصنوعی را بدون کفش بپوشید.
هزینه پروتز پای مصنوعی
هزینه پروتز پای مصنوعی به عوامل متعددی بستگی دارد که از آن جمله میتوان به سطح قطع عضو، پیچیدگی اندام باقیمانده، فناوری به کار رفته در ساخت پروتز، نوع و برند قطعات پروتز، سیستم ساخت و قالبگیری و اجرت ساخت اشاره کرد. برای مثال، پروتزهای مایوالکتریک با توجه به پیچیدگی ساختار خود، گرانتر از پروتزهای مکانیکی هستند. همچنین، استفاده از مفاصل هوشمند و یا پنجههای کربنی در مقایسه با مفاصل مکانیکی و پنجههای ثابت هزینه تمامشده ساخت پروتز را افزایش میدهد.
از آنجا که بیمههای پایه و تکمیلی تنها بخشی از هزینههای ساخت پای مصنوعی را پوشش میدهند و بیشتر هزینه آن بر عهده خود شخص است، در انتخاب قطعات پروتز باید علاوه بر کارایی، به هزینه تمامشده پروتز نیز توجه داشت. البته قیمت بالاتر پروتز پا الزاما به معنای کیفیت و کارایی بهتر آن نیست. همان طور که پیش از این ذکر شد، بهترین پای مصنوعی برای هر فرد بر اساس شرایط و نیازهای خاص او تعیین میشود. برای نمونه، ساخت پروتز مایوالکتریک که دامنه حرکتی بالایی دارد، برای افراد مسن و کسانی که عملکرد حرکتی پایینی دارند، نوعی اتلاف هزینه است.
هر چند قطعات پروتز پای مصنوعی ساخت برندهای مشهور از کشورهای پیشرفته مانند آلمان، آمریکا، انگلستان و ژاپن کیفیت بالایی دارند، اختلاف قیمت آنها با قطعات ایرانی به چند ده هزار دلار میرسد. تاکید بر این نکته اهمیت دارد که قطعات پروتز ساخت ایران و کشورهایی مانند اسپانیا، ایتالیا، ترکیه، تایوان، اندونزی و مالزی نیز از کیفیت مناسبی برخوردار هستند و ضمن کاهش هزینه ساخت پای مصنوعی، همان عملکرد قطعات برندهای معروف را به دست میدهند.
با توجه به هزینه نسبتا بالای پای مصنوعی و عدم پوشش بیمهای کافی، مرکز ارتوپدی فنی امید باکیفیتترین قطعات را با توجه به نیازها و شرایط هر کاربر به گونهای انتخاب میکند که پروتز پای مصنوعی بیشترین کارایی و کمترین هزینه را داشته باشد. برای اطلاع از هزینۀ ساخت پای مصنوعی و یا دریافت مشاوره از مرکز ارتوپدی فنی امید میتوانید با شمارۀ ۰۹۱۰۶۶۶۴۴۱ تماس بگیرید. همچنین برای رزرو وقت ملاقات و نوبتدهی میتوانید با شمارههای ۰۲۱۶۶۰۱۸۲۰۰، ۰۲۱۶۶۰۱۴۱۵۸ و ۰۲۱۶۶۰۱۵۲۱۱ تماس حاصل فرمایید.
زندگی با پروتز پای مصنوعی
راه رفتن با پای مصنوعی یک مهارت جدید است و طبیعی است مدتی زمان ببرد تا به آن عادت کنید. در این مدت با چالشهایی روبهرو میشوید که غلبه بر آنها نیازمند آموزش، تمرین و صبر است. اگر آهسته و پیوسته پیش بروید و به توصیههای متخصص پروتز عمل کنید، بسته به سطح قطع عضو خود میتوانید ظرف چند هفته یا چند ماه در استفاده از پای مصنوعی مهارت پیدا میکنید. رعایت نکات زیر میتواند به شما کمک کند که سریعتر با پای مصنوعی سازگاری پیدا کنید و راحتتر با آن زندگی کنید:
نحوه پوشیدن و درآوردن پای مصنوعی
بسته به نوع، اندازه و وزن پروتز، سطح قطع عضو، نوع سیستم تعلیق و تواناییهای فرد، پوشیدن و درآوردن پای مصنوعی میتواند برای کسانی که به تازگی آن را دریافت کردهاند، چالشبرانگیز باشد. به همین دلیل، متخصص پروتز با توجه به سطح قطع عضو و نوع پروتز و سیستم تعلیق، روش صحیح پوشیدن و درآوردن پروتز را به شما آموزش میدهد.
رعایت نکات زیر به شما برای پوشیدن راحت و ایمن پای مصنوعی کمک میکند:
- همیشه قبل از پوشیدن پای مصنوعی و پس از درآوردن آن، پوست اندام باقیمانده را به دقت مقابل آینه بررسی کنید تا دچار التهاب، تاول و زخم نباشد. همچنین، سوکت پروتز را بررسی کنید که کاملا تمیز باشد و سطح داخلی آن دچار صدمه نشده باشد.
- بسته به نوع پروتز پای مصنوعی ممکن است برای محکم شدن سوکت نیاز به پوشیدن آستر و جوراب پروتزی باشد. جوراب پروتزی و آستر را به گونهای بپوشید که درز آن پشت پا بیفتد؛ سپس آن را کاملاً صاف کنید.
- اندام باقیمانده را با احتیاط وارد سوکت کنید و جای آن را به طور مناسب درون سوکت تنظیم کنید.
- سیستم تعلیق را ببندید تا پروتز در جای خود محکم قرار گیرد.
رعایت نکات زیر به شما برای درآوردن راحت و ایمن پای مصنوعی کمک میکند:
- سیستم تعلیق را شل کرده و باز کنید.
- با احتیاط اندام باقیمانده را از داخل سوکت پروتز بیرون بیاورید. از حرکتهای ناگهانی و شدید که ممکن است سبب آسیبدیدگی یا ناراحتی در اندام باقیمانده شود، خودداری کنید.
- پس از درآوردن پروتز، وضعیت اندام باقیمانده را از نظر وجود التهاب و زخم بررسی کنید. از دستورالعملهای متخصص پروتز برای تمیز کردن پای مصنوعی و مراقبت از پوست پیروی کنید.
نحوه حفظ تعادل و راه رفتن با پای مصنوعی
بسته به سطح قطع عضو ممکن است به تمرین بیشتری برای راه رفتن نیاز داشته باشید. روشن است که هر قدر بخش کمتری از پا از دست رفته باشد، سازگاری با پروتز و راه رفتن با آن راحتتر خواهد بود. افرادی که قطع عضو از مچ به پایین دارند، معمولاً مشکلی برای راه رفتن با پروتز ندارند. راه رفتن با پروتز زیر زانو نیز، با توجه به سالم بودن زانوی طبیعی، به مراتب آسانتر از پروتز بالای زانو است. در مورد قطع عضو روی لگن به دلیل از دست رفتن مفاصل مچ، زانو و ران نیاز به تمرین بیشتری خواهید داشت تا بتوانید به کنترل پای مصنوعی خود مسلط شوید.
برداشتن نخستین گامها با پای مصنوعی تجربۀ هیجانانگیزی است، اما نباید به خودتان فشار بیاورید. فراموش نکنید که جراحی مهمی را پشت سر گذاشتهاید و انرژیتان تحلیل رفته است. سازگاری با پروتز پا و راه رفتن روان با آن نیاز به صرف انرژی دارد، پس طبیعی است که در ابتدا خسته شوید. تا زمانیکه به پروتز عادت کنید، ممکن است کمی دچار درد و ناراحتی شوید، اما به تدریج راه رفتن آسانتر خواهد شد. به آموزشهای متخصص پروتز عمل کنید و از همان ابتدا با رعایت الگوی صحیح راه بروید.
حفظ تعادل هنگام راه رفتن با پروتز بسیار مهم است. ابتدا با گرفتن یک تکیهگاه راه بروید و از هر دو دست برای حفظ تعادل کمک بگیرید. در روزهای اول استفاده از پروتز، طول گامها باید از پاشنه تا پنجه باشد و به تدریج طول گامها را بیشتر کنید. در صورت نیاز از عصا یا واکر استفاده کنید تا به مرور بتوانید مطمئن گام بردارید. هنگام بالا رفتن از پلهها یا سربالایی اول پای سالم را بالا بگذارید، اما هنگام پایین آمدن اول پای مصنوعی را پایین بگذارید. یک توصیۀ مهم این است که حتماً پای سالم را نیز قوی نگه دارید و برای این که پوست تحریک نشود و در روزهای اول فشار شدیدی به پوست وارد نشود، برای مدت طولانی از پروتز استفاده نکنید.
نحوه نشستن با پای مصنوعی
سهولت نشستن روی زمین به سطح قطع عضو بستگی دارد. در قطع عضوهایی که مفصل زانو در آنها از دست میرود، نشستن روی زمین سخت میشود. به همین دلیل، افرادی که از پروتزهای قطع روی زانو، بالای زانو و روی لگن استفاده میکنند، هنگام نشستن باید بیشتر مراقب باشند تا مفصل به درستی خم شود. هنگامی که میخواهید بنشینید مراقب باشید که لبۀ سوکت باعث سایش اندام باقیمانده نشود؛ در غیر این صورت احتمال ایجاد زخم فشاری وجود دارد. چنانچه پروتز دارای مفصل زانو است، قفل مفصل را قبل از نشستن باز کنید و پای مصنوعی را کمی رو به جلو دراز کنید تا به پشت زانو فشار وارد نشود. بهتر است روی صندلی دستهدار بنشینید تا هنگام بلند شدن بتوانید با تکیه بر دستۀ صندلی تعادل خود را حفظ کنید.
زمین خوردن با پای مصنوعی
احتمال زمین خوردن با پای مصنوعی در اوایل استفاده از آن، در افراد مسن و یا دارای مشکلات حرکتی و در کسانی که فعالیتهای ورزشی و بدنی سنگین انجام میدهند، وجود دارد. به علاوه، هر قدر سطح قطع عضو بالاتر باشد، خطر زمین خوردن افزایش مییابد. بنابراین، افرادی که دچار قطع عضو از بالای زانو و یا روی لگن هستند، به تمرین بیشتری برای راه رفتن ایمن با پای مصنوعی و جلوگیری از زمین خوردن نیاز دارند.
برای این که هنگام راه رفتن با پروتز، بهویژه در اولین روزهای پس از دریافت پروتز زمین نخورید، باید به آموزشهای متخصص پروتز دربارۀ حفظ تعادل عمل کنید و محیط خانه را به گونهای تغییر بدهید که خطر زمین خوردن به حداقل برسد. برای مثال کف خانه را همواره تمیز نگه دارید، کفپوشهای لغزنده را جمع کنید و در سراشیبیها میله نصب کنید. اگر احساس کردید در حال زمین خوردن هستید، سعی کنید بچرخید تا روی سمت مخالف پروتز به زمین بیفتید.
اگر زمین خوردید، خونسردی خود را حفظ کنید. چند لحظه صبر کنید و چند نفس عمیق بکشید. سپس به پهلو بچرخید. همانطور که به پهلو هستید، با تکیه بر دو دست در حالت نشسته قرار بگیرید. سپس دو دست را روی زمین فشار بدهید تا در حالت چهار دست و پا قرار بگیرید. خود را به نزدیکترین تکیهگاه محکم برسانید. وزن را روی تکیهگاه بیندازید و به کمک پای سالم بلند شوید.
استفاده از سرویس بهداشتی و استحمام با پای مصنوعی
حتی اگر پای مصنوعی شما ضدآب است، باید آن را قبل از استحمام دربیاورید تا از آسیبدیدگی قطعات در اثر تماس طولانی با آب و مواد شوینده جلوگیری شود. بهعلاوه در آوردن پروتز به شما فرصت میدهد که وضعیت اندام باقیمانده را بررسی کنید و آن را به خوبی بشویید. برای جلوگیری از زمین خوردن از کفپوشهای ضدلغزش در کف حمام استفاده کنید و استحمام را در حالت نشسته روی صندلی یا با استفاده از لوازم کمکی انجام بدهید.
بهتر است برای جلوگیری از زمین خوردن و وارد شدن فشار کمتر به مفاصل از سرویس بهداشتی فرنگی استفاده کنید. حتماً در کنار صندلی دستشویی و همچنین در حمام در نزدیکی دوش و وان، میلههای محکمی نصب کنید تا بتوانید در موقع لزوم برای حفظ تعادل از آنها کمک بگیرید.
خوابیدن با پای مصنوعی
برای جلوگیری از آسیب تصادفی به پای مصنوعی یا آسیبدیدگی خودتان، بهتر است پای مصنوعی را قبل از خوابیدن درآورید. درآوردن پروتز هنگام خواب گردش خون را در اندام باقیمانده بهبود میدهد و خطر تحریک شدن پوست و بروز ناراحتیهای پوستی را به حداقل میرساند. مزیت دیگر خوابیدن بدون پروتز کاهش تحریک پوست و نفس کشیدن پوست در زمان خواب است. بهعلاوه، شب فرصت مناسبی است که وضعیت اندام باقیمانده را بررسی کنید و قطعات پروتز پا مانند سوکت و آستر را بشویید یا تمیز کنید.
ورزش با پای مصنوعی
صرف نظر از سطح قطع عضو، استفاده از پای مصنوعی به شما کمک میکند که بتوانید با غلبه بر محدودیتهای حرکتی خود، ورزش مورد علاقه خود را به طور جدی دنبال کنید. ورزش با تقویت عضلات پای سالم و اندام باقیمانده سبب بهبود تعادل و هماهنگی در استفاده از پروتز میشود. علاوه بر مزایای جسمی، ورزش مزایای روحی و روانی نیز دارد و به بهبود روحیه و پیشگیری از عوارضی مانند افسردگی و اضطراب کمک میکند.
البته نوع ورزش مناسب برای سطح قطع عضوهای مختلف متفاوت است. کاربران با قطع عضو جزئی پا، قطع از روی مچ پا یا زیر زانو مشکل چندانی برای ورزش کردن ندارند. اما در مواردی که قطع عضو روی زانو، بالای زانو یا لگن است، سازگار شدن با پروتز مدت بیشتری طول میکشد و باید هنگام ورزش احتیاط بیشتری کرد. ورزشهایی مانند شنا، پیادهروی و دوچرخهسواری که در عین سبک بودن به تقویت عضلات کمک میکنند، از بهترین ورزشها به شمار میآیند. با این حال، قبل از شروع هر گونه فعالیت ورزشی با پزشک و متخصص پروتز خود مشورت کنید و بهترین ورزش و پروتز مناسب را با توجه به سن و شرایط جسمانی خود انتخاب کنید.
رانندگی با پای مصنوعی
پیش از شروع رانندگی با پای مصنوعی باید ارزیابیهای لازم انجام شود تا مشخص شود که آیا میتوانید با پروتز فعلی به خوبی و در نهایت ایمنی رانندگی کنید یا لازم است تغییراتی را در پروتز یا خودروی خود ایجاد کنید. عموماً به افراد دچار قطع عضو اندام تحتانی، به ویژه کسانی که پای چپ خود را از دست دادهاند، توصیه میشود که از خودروی اتوماتیک استفاده کنند. در صورت قطع پای راست ممکن است لازم باشد که پدال گاز به سمت چپ ترمز منتقل شود تا رانندگی با پای چپ ممکن شود یا از ترمز و گاز دستی استفاده شود. در صورت وجود قطع دوطرفه یا محدودیت حرکتی در پای سالم، باید از ترمز و گاز دستی برای رانندگی استفاده کنید.
سوالات متداول
چه مدت پس از جراحی قطع عضو میتوان پروتز پای مصنوعی گذاشت؟
در صورت بهبودی زخم و بخیه اندام باقیمانده و نبود تورم یا عفونت میتوان ۴ تا ۶ هفته پس از جراحی قطع عضو برای ساخت پروتز پای مصنوعی اقدام کرد. بسته به سطح قطع عضو و شرایط اندام باقیمانده ممکن است در برخی افراد نیاز به استفاده از پروتز موقت پس از جراحی باشد.
سازگاری با پروتز پای مصنوعی چقدر طول میکشد؟
سرعت سازگاری با پروتز پای مصنوعی به سطح قطع عضو و نوع پروتز بستگی دارد. عادت کردن به پروتز و مسلط شدن بر استفاده از آن بهطور میانگین ۳ تا ۶ ماه زمان میبرد.
آیا با پای مصنوعی میتوان به صورت طبیعی و روان راه رفت؟
راه رفتن روان و طبیعی به سطح قطع عضو اندام تحتانی، سن و قدرت عضلات کاربر بستگی دارد. هر قدر میزان قطع عضو اندام تحتانی کمتر باشد، امکان راه رفتن روانتر بیشتر میشود. به طور خاص، افرادی که زانوی خود را به دلیل قطع عضو از دست میدهند، برای راه رفتن طبیعیتر نیاز به پروتز پای مصنوعی مناسب، تقویت قدرت عضلانی و تمرین دارند.
آیا استفاده از پروتز پای مصنوعی دردناک است؟
در روزهای اول استفاده از پروتز کمی درد خواهید داشت، اما درد پس از گذشت چند هفته و سازگار شدن با پروتز برطرف میشود. ادامه داشتن درد میتواند نشانۀ نیاز پروتز به تنظیم باشد.
از چه سنی میتوان برای کودکان پای مصنوعی ساخت؟
چنانچه نوزاد بدون عضو کامل متولد شود، اولین پروتز در ۶ تا ۱۸ ماهگی تجویز میشود. نکتۀ مهم برای ساخت پروتز کودکان این است که پروتز باید به صورت قابلتنظیم ساخته شود تا تعویضهای مکرر پروتز در دوران رشد هزینۀ مضاعفی را به والدین تحمیل نکند.
پای مصنوعی کودکان هر چند وقت یکبار باید تعویض شود؟
پروتز کودکان تا پنج سالگی هر سال و از ۵ تا ۱۲ سالگی هر دو سال یک بار عوض میشود.
پروتز پای مصنوعی برای قطع عضو دو طرفه چه ویژگیهایی دارد؟
پروتز پای مصنوعی برای قطع عضو دوطرفه، نیز مانند قطع عضو یکطرفه و با تمرکز بر حفظ تعادل و پایداری با کمترین وزن ممکن ساخته میشود.
آیا اطرافیان متوجه مصنوعی بودن پای من خواهند شد؟
استفاده از کاور فومی و روکش زیبایی سیلیکونی سبب میشود که پای مصنوعی ظاهری شبیه به پای طبیعی پیدا کند و اطرافیان بهسادگی متوجه پای پروتزی نشوند. این روکشها به صورت سفارشی و متناسب با پای سالم ساخته میشود و امکان شبیهسازی رگهای خونی نیز روی آن وجود دارد.
وزن پروتز پای مصنوعی چقدر است؟
وزن پای مصنوعی به قطعات تشکیلدهندۀ آن و سطح قطع عضو بستگی دارد. برای مثال میانگین وزن پروتز روی زانو ۲/۳ کیلوگرم است.
آیا استفاده از کفش با پروتز پای مصنوعی الزامی است؟
بله، استفاده از کفش با پروتز پای مصنوعی الزامی است؛ زیرا استفاده بدون کفش از پروتز باعث عدم همترازی پروتز، ساییدگی پنجه و آسیبدیدگی پروتز میشود.
بهترین کفش برای پروتز پای مصنوعی چه کفشی است؟
کفش مناسب پروتز پا کفشی با کفی طبی ضخیم است. اختلاف ارتفاع بین کف پا تا پاشنه باید ۱ تا ۲ سانتیمتر باشد. کفش تخت یا با پاشنۀ بلندتر از ۲/۵ سانتیمتر مناسب نیست. کفشهای مخصوص پیادهروی که کفی ضربهگیر دارند، بهترین انتخاب برای پوشیدن با پای مصنوعی هستند.
راه رفتن پس از نصب پروتز چقدر طول میکشد؟
سازگاری با پروتز و تسلط به راه رفتن با آن به سطح و شدت قطع عضو و یکطرفه یا دوطرفه بودن آن بستگی دارد. اکثر افراد معمولاً سه تا شش ماه پس از دریافت پروتز، راه رفتن با آن را یاد میگیرند.
آیا رانندگی با پای مصنوعی امکانپذیر است؟
بله. بسته به اینکه قطع عضو در چه سمتی از بدن و در چه سطحی رخ داده است، میتوانید با استفاده از خودروهای اتوماتیک و یا تغییر سیستم کنترل خودرو شامل ترمز به رانندگی بپردازید.
عمر پای مصنوعی چقدر است؟
عمر پای مصنوعی به طور میانگین ۳ تا ۵ سال است. با این حال، با استفاده از قطعات پروتزی باکیفیت و بادوام و نیز با نگهداری مناسب، میتوان عمر پای مصنوعی را افزایش داد.
آیا میتوان با پای مصنوعی خوابید؟
بهتر است پای مصنوعی را هنگام خوابیدن درآورید تا ضمن کاهش احتمال آسیب به پروتز، به اندام باقیمانده و پوست نیز فرصت استراحت داده شود. در آوردن پروتز در شب به گردش خون بهتر در اندام باقیمانده و جلوگیری از تشکیل زخم و مشکلات پوستی کمک میکند.
