کلاب فوت یا پاچنبری یک مشکل مادرزادی است که در بیشتر موارد در دوران بارداری مادر و با سونوگرافی ماه پنجم تشخیص داده میشود. در بعضی از موارد هم این عارضه بعد از به دنیا آمدن نوزاد مشاهده میشود. در عارضه پاچنبری، پای نوزاد به سمت داخل و پایین میچرخد. دلیل دقیق این عارضه به طور دقیق مشخص نیست، اما معمولا عوامل ژنتیکی یا محیط رشد جنین در ایجاد آن نقش مهمی دارد. خوشبختانه پا چنبری در بیشتر موارد و اگر بهزودی برای درمان آن اقدام شود، بدون نیاز به جراحی و با روش گچگیری متوالی (روش پونستی) اصلاح میشود؛ اما معمولا تا چند سال بعد و طی مراحل رشد کودک، نیاز به پیگیری و معاینه مستمر است تا از بازگشت پاچنبری جلوگیری شود.
پاچنبری (کلاب فوت) حتی اگر خفیف باشد، باید جدی گرفته شود و فورا برای درمان تخصصی آن اقدام شود؛ چراکه میتواند بعد از مدتی شدید شود و با سفتتر شدن تاندونها و رباطها، نوزاد نیاز به جراحی داشته باشد. اگر پاچنبری درمان نشود، مشکلات جدی در راهرفتن و رشد کودک ایجاد میکند.
کلاب فوت (پاچنبری) چیست؟
در عارضه پاچنبری (کلاب فوت)، معمولا سه بخش از پا شکلی غیرطبیعی دارد؛ پا به سمت داخل پا پیچیده است، جلوی پا به سمت داخل انحراف دارد، و کف پا هم به سمت داخل پا خم شده است. در بعضی از موارد کلاب فوت، یک یا دو بخش و در بعضی دیگر هر سه بخش پا دچار بدشکلی است. در پا چنبری، تاندونها و رباطهای اطراف پا کوتاهتر و سفتتر از حالت طبیعی هستند که باعث تغییر شکل پا میشوند.
علت دقیق پاچنبری هم هنوز مشخص نیست، اما برخی عوامل اصلی که ممکن است در ایجاد آن نقش داشته باشند شامل موارد زیر میشوند.
- عوامل ژنتیکی: سابقه خانوادگی پاچنبری میتواند ریسک بروز این عارضه را افزایش دهد.
- مشکلات رشد در رحم: فشارهای غیرعادی بر پاها در دوران بارداری یا محدودیت فضای رحم میتواند در برخی موارد منجر به پاچنبری شود.
- اختلالات عصبی-عضلانی: برخی اختلالات عصبی، مثل اسپینا بیفیدا (نقص مادرزادی نخاع)، میتوانند با افزایش ریسک پاچنبری همراه باشند.
آیا پاچنبری همیشه یک شکل است؟
پا چنبری (کلاب فوت) همیشه به یک شکل نیست و درجات مختلفی از شدت دارد. این عارضه میتواند از خفیف تا شدید متغیر باشد و هر یک از سه بخش اصلی پا—جلوی پا، پاشنه، و تاندون آشیل—به درجات متفاوتی تغییر شکل داده باشند. در برخی موارد، پاچنبری ممکن است در ابتدا خفیف باشد و بهمرور زمان و در صورت عدم درمان، شدیدتر شود. اما در برخی نوزادان، عارضه بهصورت متوسط یا شدید از زمان تولد قابلمشاهده است. شدتهای مختلف این عارضه، روشهای درمانی متفاوتی نیز میطلبد.
چنانکه در تصویر میبینید، برای ارزیابی شدت پاچنبری، از سیستم امتیازدهی پیرانی استفاده میشود. این سیستم به هر بخش پا (جلوی پا، پاشنه و تاندون آشیل) امتیازی بین ۰ تا ۱ میدهد، که ۰ نشاندهنده حالت طبیعی و ۱ نشاندهنده بیشترین انحراف و سفتی است. مجموع امتیازهای بهدستآمده (بین ۰ تا ۶) شدت پاچنبری را مشخص میکند.
تست تشخیص شدت پاچنبری در خانه
پا چنبری همیشه یک شکل و شدت ندارد و نوزاد ممکن است فقط یک نوع انحراف یا هر سه نوع را در شکل پای خود داشته باشد. تصویر بالا و مراحل تست تشخیصی که در ادامه میآید به شما کمک میکند تا هم نوع انحراف پای نوزاد خود و هم شدت پاچنبری او را تشخیص دهید.
اگر نوزاد شما هنوز به دنیا نیامده و از طریق سونوگرافی متوجه پاچنبری او شدهاید، میتوانید این بخش را بخوانید؛ اما اگر نوزاد به دنیا آمده است میتوانید با طیکردن مراحل زیر و لمس بخشهای مشخصی از پای او، به شکلی دقیقتر و بر اساس سیستم امتیازدهی پیرانی، نوع و شدت پاچنبری او را مشخص کنید.
۱. لمس قسمت خارجی سر استخوان تالوس: این قسمت در سمت خارجی مچ پا قرار دارد. سر استخوان تالوس در حالت طبیعی نباید بیش از حد برجسته باشد. با دست خود این قسمت را لمس کنید و توجه کنید که چقدر برجسته است.
- امتیاز ۰: استخوان تالوس در جای طبیعی خود قرار دارد و بهخوبی لمس میشود. این حالت به این معناست که شدت پا چنبری بسیار کم است یا اصلاً وجود ندارد.
- امتیاز ۰.۵: برجستگی سر تالوس کمی محسوس است، که نشان میدهد شدت پا چنبری متوسط است.
- امتیاز ۱: سر تالوس کاملاً برجسته و بهوضوح بیرون زده است، که نشاندهنده پاچنبری شدید است.
۲. لمس پاشنه پا: قسمت پشتی پاشنه پا را لمس کنید و ببینید که آیا برجستگی آن بهراحتی قابل حس است یا نه. این ناحیه در پای طبیعی باید بهخوبی لمس شود و اگر احساس خالیبودن دارد، یکی از نشانههای پاچنبری است.
- امتیاز ۰: برجستگی طبیعی پاشنه کاملاً حس میشود و این حالت طبیعی است، یعنی نوزاد دارای پاچنبری نیست یا شدت آن بسیار کم است.
- امتیاز ۰.۵: برجستگی پاشنه کمتر از حد طبیعی لمس میشود، که نشاندهنده شدت متوسط پا چنبری است.
- امتیاز ۱: برجستگی پاشنه اصلاً حس نمیشود و پاشنه به سمت داخل چرخیده است، که نشاندهنده شدت پاچنبری است.
۳. بررسی سفتی در انحراف پا به پایین: بهآرامی پای کودک یا نوزاد را به سمت بالا خم کنید و توجه کنید که پا چقدر بهراحتی خم میشود. هرچقدر راحتتر این کار انجام شود، نشانه خفیفبودن پاچنبری است.
- امتیاز ۰: بهسادگی و بدون ایجاد فشار زیاد به پا و اذیتشدن کودک، میتوانید پا را به سمت بالا خم کنید. در این صورت نوزاد یا پاچنبری ندارد یا پاچنبری او خفیف است.
- امتیاز ۰.۵: پا با فشار دست، فقط کمی به سمت بالا حرکت میکند و نهایتا زاویه ۹۰ درجه پیدا میکند. پاچنبری در این حالت، شدت متوسط دارد.
- امتیاز ۱: انحراف پا به سمت پایین سفتتر است و تقریبا فشار دست هم نمیتواند تغییر زیادی در انحراف آن ایجاد کند. در این صورت شدت پاچنبری زیاد است.
بعد از انجام تست بالا، میتوانید همه امتیازها را با هم جمع کنید و بر اساس راهنمای زیر، شدت پاچنبری نوزاد یا کودک خود را مشخص کنید.
- پاچنبری خفیف (Mild) امتیاز ۰ تا ۲
- پاچنبری متوسط (Moderate) امتیاز ۲.۵ تا ۴
- پاچنبری شدید (Severe) امتیاز ۴.۵ تا ۶
پاچنبری خفیف (۰ تا ۲)
در پاچنبری خفیف، پا کمی به سمت داخل یا پایین چرخیده است و این حالت بهراحتی قابلاصلاح است. تاندونها و رباطها کمی سفت و کوتاه شدهاند، اما هنوز انعطاف لازم را دارند و تغییرات استخوانی کمتر دیده میشود. درمان این حالت با روشهای غیرجراحی مانند گچگیریهای متوالی (روش پونستی) شروع میشود و با موفقیت بالایی همراه است. ازآنجاییکه پا انعطاف خوبی دارد، معمولاً نیاز به جراحی نیست و نتایج درمان در این مرحله خیلی خوب و پایدار است.
پاچنبری متوسط (۲.۵ تا ۴)
در پاچنبری متوسط، چرخش پا به سمت داخل و پایین بیشتر است و انعطاف پا کاهش یافته است. تاندونها و رباطها کوتاهتر و سفتتر است و استخوانها تغییرات واضحتری نشان میدهند. درمان همچنان با گچگیری متوالی (پونستی) آغاز میشود، اما اغلب به جراحی جزئی برای بلندکردن تاندون پاشنه (تاندون آشیل) نیاز است تا پا به موقعیت طبیعی نزدیک شود. پیگیریهای دقیق و استفاده از بریس بعد از درمان برای جلوگیری از بازگشت عارضه بسیار اهمیت دارد.
پاچنبری شدید (۴.۵ تا ۶)
در موارد شدید، پای نوزاد به طور کامل به سمت داخل و پایین چرخیده است و پا بهشدت سفت و بیانعطاف شده است. در این حالت، تاندونها و رباطها بهشدت کوتاه و سفت هستند و تغییرات استخوانی شدیدی دیده میشود. برای درمان، معمولاً به ترکیبی از پونستی و جراحی آزادسازی بافت یا جراحی استخوانی نیاز است تا وضعیت پا به حالت طبیعی نزدیک شود. این جراحیها میتوانند شامل آزادسازی تاندونها و در برخی موارد اصلاح ساختار استخوان باشند. برای دستیابی به نتایج پایدار، پیگیری منظم و استفاده مداوم از بریس بعد از درمان ضروری است.
جنین من پاچنبری (کلاب فوت) است؛ چه کار کنم؟
در بیشتر مواقع، پاچنبری در سونوگرافی نوزاد قابلمشاهده و تشخیص است. اگر در دوران بارداری هستید و پزشک شما بر اساس سونوگرافی این احتمال را داده است که نوزاد شما کلاب فوت یا پاچنبری است، نگرانی نباشید؛ چون بلافاصله بعد از به دنیا آمدن نوزاد، میتوانید درمان او را شروع کنید. در بیشتر موارد، کلاب فوت هر شدتی که داشته باشد میتواند بدون نیاز به جراحی به طور کامل درمان و اصلاح شود.
موارد زیر، پیشنهادهایی است برای آنکه تا پیش از زمان به دنیا آمد فرزندتان، انجام دهید.
- حفظ آرامش: نگرانی و استرس میتواند بر تصمیمگیریها و خود روند بارداری تأثیر منفی بگذارد. اگر صحبت با پزشک یا کسب اطلاعات بیشتر راجع به کلاب فوت باعث کاهش نگرانی میشود، این کار را انجام دهید. اگر اطلاعات بیشتر و دیدن تصاویر پاچنبری نوزادان باعث میشود نگرانیتان بیشتر شود، سعی کنید تا زمان به دنیا آمدن فرزندتان از این موضوع فاصله بگیرید.
- آشنایی با کلاب فوت و مراحل درمان: هم برای آرامش خاطر بیشتر و هم داشتن آمادگی، میتوانید راجع به کلاب فوت، گزینههای درمانی و مراحل درمان آن با پزشک خود صحبت کنید. درمان کلاب فوت نیاز به صبوری دارد؛ چراکه گاهی چندماه طول میکشد و بعد از آن هم مراقبتها و معاینات مستمر نیاز است. سعی کنید حتما از منابع معتبر برای مطالعه راجع به این موضوع استفاده کنید تا درگیر اطلاعات و ذهنیتهای اشتباه نشوید.
- انجام سونوگرافیهای تکمیلی: ممکن است پزشک شما درخواست سونوگرافیهای تکمیلی بافاصله زمانی کمتری را بدهد. این سونوگرافیها به پزشکان این امکان را میدهد که روند رشد جنین و شدت انحراف پای او را بادقت بیشتری بررسی کنند و برای درمان آن برنامهریزی کنند.
- انتخاب پزشک باتجربه برای پس از تولد نوزاد: یکی از کارهایی که پیش از به دنیا آمدن نوزاد میتوانید انجام دهید، انجام تحقیق برای انتخاب پزشک متخصص و باتجربه در زمینه درمان کلاب فوت (پاچنبری) است. بعد از به دنیا آمدن، باید هر چه سریعتر روند درمان آغاز شود و بهتر است در زمان باقیمانده و باحوصله و پرسوجو، کلینیک یا پزشک متخصص در این زمینه را پیدا کنید و با او مشورت کنید.
- آمادگی مالی برای درمان پس از تولد نوزاد: درمان پاچنبری معمولا چند ماه طول میکشد و شامل مراحل مختلفی از جمله انجام روش پونستی (گچگیری متوالی از پا)، استفاده از بریس مخصوص یا در مواردی جراحی جزئی میشود. بهتر است از قبل ذهنیت دقیقی از هزینههای پیش رو داشته باشید و قبل از به دنیا آمدن نوزاد، آمادگی مالی لازم را به دست بیاورید.
نوزاد من پاچنبری (کلاب فوت) است؛ چه کار کنم؟
سن نوزاد برای اینکه بدانید پاچنبری او چگونه و چه زمانی درمان میشود، بسیار تعیینکننده است. در هفتههای اول تولد، تاندونهای پای نوزاد نرم و قابلانعطاف هستند، که باعث میشود با گچگیری بهتدریج به وضعیت طبیعی برگردند؛ اما هرچه سن نوزاد بیشتر شود، تاندونها و مفاصل ممکن است سفتتر شوند، که درمان را دشوارتر و طولانیتر میکند. برای اینکه بدانید پاچنبری کودک شما در چه مرحلهای قرار دارد، سن او را در جدول زیر پیدا کنید.
| از زمان تولد تا ۶ ماهگی |
| قابلدرمان با پونستی و بریس |
| از ۶ ماهگی تا ۱ سالگی |
| قابلدرمان با پونستی، بریس، جراحی جزئی |
| از ۱ سالگی تا ۲ سالگی |
| قابلدرمان با جراحی و بریس حمایتی |
| بعد از ۲ سالگی |
| قابلدرمان با جراحی و بریس حمایتی |
زمان ایدئال برای درمان پاچنبری (کلاب فوت) یک تا دو هفته اول پس از تولد نوزاد است. در این صورت از روش پونستی (گچگیری) استفاده میشود که معمولاً بعد از ۶ تا ۸ هفته، تأثیر خود را بهتدریج نشان میدهد.
از زمان تولد تا ۶ ماهگی
پاچنبری معمولا اگر شدت آن خفیف هم باشد، در زمان به دنیا آمدن و با معاینه اولیه پزشک، قابلتشخیص است. در این مرحله، پا به سمت داخل و پایین چرخیده، اما استخوانها و بافتهای نرم (شامل تاندونها و لیگامانها) هنوز درحالرشد هستند. تا سن ۶ ماهگی، پا و تاندونهای کودک هنوز نرم و انعطافپذیرند و خوشبختانه جای نگرانی نیست و امکان اصلاح کامل آن وجود دارد.
آیا درمان میشود؟
در این سن، حتی اگر شدت کلاب فوت زیاد باشد هم قابلاصلاح کامل است. روش پونستی (لینک به هدینگ) (گچگرفتن پیدرپی) اولویت درمانی در این سن است و ممکن است ابتدا کمی برای کودک دشوار باشد؛ اما بعد از مدتی به آن عادت میکند. و با چند جلسه گچگیری، پا بهتدریج در موقعیت طبیعی قرار میگیرد.
درمان در این سن بسیار مؤثر است و اگر پس از گچگیری، استفاده از بریس ادامه یابد، نتیجه درمان معمولاً پایدار و طولانیمدت خواهد بود.
آیا درمان میشود؟
در این سن، حتی اگر شدت کلاب فوت زیاد باشد هم قابلاصلاح کامل است. روش پونستی (لینک به هدینگ) (گچگرفتن پیدرپی) اولویت درمانی در این سن است و ممکن است ابتدا کمی برای کودک دشوار باشد؛ اما بعد از مدتی به آن عادت میکند. و با چند جلسه گچگیری، پا بهتدریج در موقعیت طبیعی قرار میگیرد.
درمان در این سن بسیار مؤثر است و اگر پس از گچگیری، استفاده از بریس ادامه یابد، نتیجه درمان معمولاً پایدار و طولانیمدت خواهد بود.
از ۶ ماهگی تا ۱ سالگی
در این سن، پاچنبری بیشتر شکل گرفته و درمان نسبت به قبل کمی پیچیدهتر شده است. تاندونها و رباطهای پا محکمتر و ساختار استخوانها قویتر شده، اما هنوز با پیگیری و صبوری، امکان اصلاح کامل وجود دارد. روش پونستی همچنان بیشترین تأثیر را دارد، اما گاهی ممکن است به انجام یک جراحی جزئی برای بلندکردن تاندون آشیل نیاز باشد.
آیا درمان میشود؟
در این سن هم درمان و اصلاح کامل با پیگیری بیشتر، و استفاده از ترکیبی از روشهای ازجمله پونستی، جراحی جزئی و بریس صورت میگیرد. احتمال بازگشت پاچنبری در کودکان زیر ۲ سال بالا است به همین دلیل روند درمانی باید به طور کامل طی شود و تا چندسال بعد هم روند رشد کودک به طور کامل زیرنظر متخصص قرار داشته باشد.
آیا درمان میشود؟
در این سن هم درمان و اصلاح کامل با پیگیری بیشتر، و استفاده از ترکیبی از روشهای ازجمله پونستی، جراحی جزئی و بریس صورت میگیرد. احتمال بازگشت پاچنبری در کودکان زیر ۲ سال بالا است به همین دلیل روند درمانی باید به طور کامل طی شود و تا چندسال بعد هم روند رشد کودک به طور کامل زیرنظر متخصص قرار داشته باشد.
از ۱ سالگی تا ۲ سالگی
در این سن، پاچنبری بیشتر تثبیت شده و ساختار پا (استخوانها و بافت نرم) سفتتر و کمانعطافتر شده است. درمانهای غیرجراحی مانند پونستی کمتر مؤثر هستند و معمولاً ترکیبی از گچگیری و جراحی کوچک برای بلندکردن تاندون آشیل و اصلاح بافتهای نرم موردنیاز است.
آیا درمان میشود؟
اصلاح کامل پای کودک همچنان ممکن است، اما به مراقبت و پیگیری بیشتری نیاز دارد. معمولاً برای درمان پاچنبری در این سن، جراحی جزئی برای آزادسازی تاندونها یا بلندکردن تاندون آشیل به همراه گچگیری انجام میشود. استفاده از بریس و پیگیری منظم هم تا سنین بالاتر لازم است تا احتمال بازگشت کاهش یابد.
آیا درمان میشود؟
اصلاح کامل پای کودک همچنان ممکن است، اما به مراقبت و پیگیری بیشتری نیاز دارد. معمولاً برای درمان پاچنبری در این سن، جراحی جزئی برای آزادسازی تاندونها یا بلندکردن تاندون آشیل به همراه گچگیری انجام میشود. استفاده از بریس و پیگیری منظم هم تا سنین بالاتر لازم است تا احتمال بازگشت کاهش یابد.
بعد از ۲ سالگی
پس از دو سالگی، پاچنبری بیشتر تثبیت شده و استخوانها و تاندونها محکم و کمانعطاف شدهاند. درمانهای غیرجراحی در این سن بهندرت مؤثرند و معمولاً به جراحیهای بافت نرم و در برخی موارد جراحیهای استخوانی نیاز است تا پا به موقعیت طبیعی نزدیک شود.
آیا درمان میشود؟
درمان امکانپذیر است، اما نیازمند مداخلات جراحی و پیگیری دقیقتر خواهد بود. معمولا از جراحیهای بافت نرم و استخوانی برای قرار دادن پا در شکل طبیعی خود استفاده میشود. نتایج درمان پس از جراحی معمولاً پایدار است، اما استفاده از بریس و پیگیری منظم ضروری است تا از بازگشت مشکل جلوگیری شود. درمان در این سن زمانبر و نیازمند صبوری، پیگیری و حمایت والدین است.
آیا درمان میشود؟
درمان امکانپذیر است، اما نیازمند مداخلات جراحی و پیگیری دقیقتر خواهد بود. معمولا از جراحیهای بافت نرم و استخوانی برای قرار دادن پا در شکل طبیعی خود استفاده میشود. نتایج درمان پس از جراحی معمولاً پایدار است، اما استفاده از بریس و پیگیری منظم ضروری است تا از بازگشت مشکل جلوگیری شود. درمان در این سن زمانبر و نیازمند صبوری، پیگیری و حمایت والدین است.
کلاب فوت (پا چنبری) در کلینیک امید پروتز چگونه درمان میشود؟
تمام مراحل تشخیص و درمان پاچنبری، از زمان به دنیا آمدن نوزاد تا زمان اصلاح کامل کلاب فوت (معمولا سن ۵ تا ۶ سالگی) در کلینیک امید پروتز و زیر نظر متخصص ارتوپد و با همراهی تیم توانبخشی انجام میشود.
مراجعه اولیه و شروع گچگیری مرحلهای
- بعد از مراجعه و تشخیص اولیه، روش پونستی یا گچگرفتن اولیه از دو هفته بعد از تولد نوزاد و تحت نظر متخصص ارتوپد انجام میشود.
- در این روش، پاها بهصورت تدریجی و با گچگیریهای هفتگی، در موقعیت طبیعی قرار داده میشوند. در هر نوبت، زاویه و وضعیت پا اندکی اصلاح میشود تا بدون جراحی، پا به حالت طبیعی برگردد.
- این مرحله که معمولاً بین ۳ تا ۶ ماه طول میکشد و از هفته چهارم به بعد، اصلاح تدریجی شکل پای نوزاد قابلمشاهده است.
ساخت بریس دنیس براون یا آفو
- پس از اتمام گچگیری، کودک به بخش ارتوز کلینیک ارجاع داده میشود. در این بخش متخصصان کلینیک با توجه بهشدت و نوع پاچنبری نوزاد و مرحله درمانی او، بریس دنیس براون یا اسپلینت آفو را برای او طراحی و میسازند.
- این بریسها کمک میکنند که پا در وضعیت اصلاحشده باقی بماند و از بازگشت پاچنبری جلوگیری میکنند.
- استفاده منظم از این بریسها، شکل طبیعی پا را حفظ و تثبیت میکند. برای چند ماه اول، کودک باید تقریباً تمام وقت (۲۳ ساعت در روز) از بریس استفاده کند و بعد بهمرور، کافی است موقع استراحت در طول روز یا شب آن را ببندد.
استفاده از کفشهای مخصوص ریورس لست (Reverse Last)
- بعد از حدود یک سال استفاده از بریس، کودک به مرحله استفاده از کفشهای مخصوص ریورس لست میرسد. این کفشها به گونهای طراحی شدهاند که پنجه آنها برعکس است، که به رشد پا در موقعیت صحیح کمک میکند.
- این کفشها معمولاً تا ۵ یا ۶ سالگی استفاده میشوند و برای تثبیت شکل طبیعی پا بسیار اهمیت دارند.
پیگیری درمان و نظارت مستمر
- پیگیری و نظارت مستمر بر روند درمان و رشد کودک بسیار مهم است؛ چون در بسیاری از موارد، پاچنبری در کودکان زیر ۲ سال ممکن است برگردد. کلینیک پروتز امید با معاینات دورهای و ارزیابی منظم روند رشد کودک توسط متخصص ارتوپد از هر نوع تغییر شکل در پای کودک پیشگیری میکند.
روشهای درمان کلاب فوت (پاچنبری)
درمان پا چنبری بهتر است از زمان به دنیا آمدن کودک آغاز شود. ابتدا معمولا از روش گچگرفتن (پونستی) استفاده میشود. اولویت با روش غیرجراحی است که بیشترین اثربخشی را دارند و در صورت نیاز به تکمیل درمان، از جراحی استفاده میشود.
پونستی
روش پونستی یک روش غیرجراحی و بسیار مؤثر برای اصلاح پاچنبری (کلاب فوت) در کودکان است که معمولاً بلافاصله پس از تولد شروع میشود و چندماه طول میکشد. در این روش، به شکل پیدرپی پای کودک گچ گرفته میشود تا بهتدریج و بدون آسیب به تاندونها و رباطها، به شکل طبیعی خود برگردد.
گچگیری متوالی
در هر جلسه، متخصص ابتدا پای کودک را دست به سمت حالت طبیعی خود بهآرامی میکشد. بعد پای کودک از انگشتان پا تا بالای ران و به نحوی که زانو در زاویه ۹۰ درجه خم نگه داشته شود، گچ گرفته میشود. معمولاً این گچگیری بهصورت هفتگی انجام میشود و هر هفته گچ برداشته شده و با اصلاح مجدد، گچ جدیدی جایگزین میشود. کل فرایند گچگیری متوالی معمولاً بین ۴ تا ۵ هفته طول میکشد، اما در برخی موارد بسته به شرایط پای کودک ممکن است به تعداد بیشتری جلسه نیاز باشد.
طولانی کردن تاندون پاشنه (در صورت نیاز)
بعضی از منابع نشان میدهند که در بعضی از موارد، لازم است که در انتهای دوره گچگیری یک جراحی کوچک برای بلندکردن تاندون پشت پا (تاندون آشیل) انجام شود. این عمل کوچک که به آن تنوتومی میگویند، در اتاق عمل و بهصورت کمتهاجمی از طریق پوست انجام میشود. پس از این عمل، پای کودک مجددا برای ۳ هفته در گچ نگه داشته میشود.
استفاده از بریس
پس از برداشتن آخرین گچ، کودک باید از یک بریس خاص به نام بریس دنیس براون استفاده کند. این بریس با میلهای با عرض شانه و کفشهای مخصوص طراحی شده است. کودک باید بریس را برای دو ماه اول تقریباً تمام روز (۲۳ ساعت در روز) بپوشد. بعدازاین دوره، پوشیدن بریس بهمرور کاهش مییابد و تنها هنگام خواب استفاده میشود.
بریس مخصوص پاچنبری
استفاده از بریس چه در روشهای غیرجراحی و چه بعد از جراحی، در اصلاح پاچنبری (کلاب فوت) بسیار اهمیت دارد. بریس مخصوص پاچنبری بریس دنیس براون یا بریس فوتآبداکشن است که شامل کفشهای مخصوصی هستند که روی یک میله متصل میشوند و پاهای کودک را در زاویهای خاص نگه میدارند. هدف از استفاده از این بریسها، جلوگیری از بازگشت پاچنبری و کمک به تثبیت پا در حالت اصلاحشده است. این بریسها برای کودکان بسیار مؤثر هستند و بهویژه در روش پونستی، که درمان با گچگیری است، استفاده میشوند تا پس از برداشتن گچ، پا در موقعیت صحیح باقی بماند.
معمولاً توصیه میشود که نوزادان در ماههای اولیه پس از درمان، از این بریس بهصورت تماموقت (حدود ۲۳ ساعت در روز) استفاده کنند. پس از چند ماه، این زمان به استفاده شبانه یا هنگام خواب کاهش مییابد و معمولاً تا سن ۳ تا ۴ سالگی ادامه پیدا میکند. بریسها حتی در مواردی که جراحی کوچکی برای اصلاح پاچنبری انجام شده است، به جلوگیری از بازگشت مشکل کمک میکنند.
جراحی
اگر درمان پاچنبری (کلاب فوت) خیلی به تعویق بیفتد یا با روشهای پونستی یا فرانسوی نتیجه ندهد ممکن است جراحی لازم شود. این جراحی معمولاً وقتی کودک به سن ۶ تا ۹ ماهگی میرسد، انجام میشود؛ چراکه قبل از این سن، بافت تاندونها هنوز درحالرشد هستند و ممکن است پاچنبری بدون نیاز به جراحی، اصلاح شود. دو روش جراحی برای اصلاح پاچنبری رایج است که در بیشتر مواقع موفقیتآمیز هستند، اما توصیه میشود تا ۱۸ سالگی و برای جلوگیری از بازگشت پاچنبری، روند رشد کودک به طور منظم توسط متخصص ارتوپد بررسی شود.
جراحی برای آزادسازی بافت
این روش جراحی برای کودکان زیر ۱ سال که بافت نرم پای آنها قابلانعطاف است، مورداستفاده قرار میگیرد. در این روش تاندونها و رباطهایی که دور مفصلها قرار دارند و سفت شدهاند، آزاد میشوند که باعث میشود تاندونها بلندتر شوند و پای کودک بهتر حرکت کند.
بسیاری از جراحان برای این جراحی دو برش در پای کودک ایجاد میکنند؛ یکی در سمت داخلی پشت پا و یک برش کوچکتر در سمت خارجی. البته، گاهی ممکن است جراح از یک برش دور تا دور پا هم استفاده کند. این جراحی معمولاً بین ۲ تا ۳ ساعت طول میکشد و کودک بعد از آن باید تا ۲ روز بستری شود.
پس از جراحی، پای کودک با پینهای کوچکی ثابت میشود تا در موقعیت جدید بماند. این پینها حدود ۴ تا ۶ هفته بعد در مطب برداشته میشوند. بعد از جراحی، پای کودک به مدت ۶ تا ۱۲ هفته در گچ قرار میگیرد و این گچگیری به نحوی انجام میشود که پا و زانو در وضعیت خمیده نگه داشته شود. بعدازاین دوره گچگیری، معمولاً کودک نیاز دارد برای مدتی از بریس استفاده کند.
جراحی استخوانی
این نوع جراحی معمولا برای پاچنبری شدید یا مواردی که کودک بالای ۱ سال دارد و بافت عضلات او سفتتر شده است انجام میشود. در این جراحی، استخوانهای پا برش داده میشود و در موقعیت درست قرار داده میشوند تا بعد از جوشخوردن، شکل پا اصلاح شود. در اثر این جراحی، گاهی مفاصل هم ثابت میشوند تا پای کودک وضعیت پایدارتری داشته باشد و مشکل دوباره بروز نکند. این نوع جراحی معمولاً اثرگذاری طولانیمدت دارد و به پایداری ساختار پا کمک میکند.
روش فرانسوی
درحال حاضر روش فرانسوی برای درمان پاچنبری کمتر مورداستفاده قرار میگیرد. در این روش، پای نوزاد یا کودک بهآرامی کشیده و در موقعیت طبیعی قرار داده میشود و سپس با نوار و آتل بسته میشود تا در همان وضعیت بماند. این کار روزانه تکرار میشود و در کنار آن فیزیوتراپی تا سن ۲ تا ۳ سالگی انجام میشود. در بیشتر موارد بعد از انجام روش فرانسوی، یک جراحی جزئی برای بلندکردن تاندون آشیل هم صورت میگیرد.
آیا پاچنبری ممکن است پس از درمان، برگردد؟
بعضی از تحقیقات نشان دادهاند که حدود ۴۰ درصد از کودکان زیر ۲ سال که پاچنبری آنها اصلاح شده بود، بعد از مدتی این تغییر شکل پا دوباره در آنها مشاهده شده است. یکی از اصلیترین دلایل بازگشت پا چنبری، عدم استفاده صحیح و کافی از بریس است. بعد از پایان دوره گچگیری یا حتی جراحی، بریسها نقش اساسی در حفظ نتایج درمان ایفا میکنند. اگر بریس به طور منظم و دقیق استفاده نشود، پا ممکن است به وضعیت اولیه خود بازگردد؛ چون پا درحالرشد و تغییرات سریع است.
برای جلوگیری از بازگشت پاچنبری، پزشکان توصیه میکنند که کودک حداقل تا ۲ الی ۴ سالگی، بهصورت مقطعی و مطابق با دستورات پزشک از بریس استفاده کند. در ابتدا، بریسها تقریباً تمام روز (۲۳ ساعت) و بعد بهمرور زمان فقط هنگام خواب شبانه بسته میشوند. این استفاده مقطعی از بریس کمک میکند تا پا به شکل صحیح خود باقی بماند و احتمال بازگشت مشکل کاهش یابد.
سؤالات متداول
آیا پاچنبری به تغذیه مادر در دوران بارداری ربط دارد؟
خیر، پاچنبری بیشتر به عوامل ژنتیکی و برخی عوامل محیطی غیرمرتبط با تغذیه مربوط میشود. تغذیه مادر تأثیر مستقیمی در ایجاد پاچنبری ندارد.
آیا جنین دارای پاچنبری بهتر است سقط شود؟
خیر، پاچنبری بهخوبی قابلدرمان است و بیشتر کودکان مبتلا پس از درمان، زندگی عادی و سالمی دارند. با شروع زودهنگام درمان، نتایج بسیار موفقیتآمیز خواهند بود.
آیا پا چنبری درمان قطعی دارد؟
بله، پاچنبری معمولاً درمان قطعی دارد، و بیشتر کودکان پس از درمان میتوانند بدون مشکل خاصی راه بروند و بهصورت طبیعی رشد کنند. درمانهای غیرجراحی مانند روش پونستی و استفاده از بریس دنیس براون بسیار مؤثر هستند و نتایج پایداری به همراه دارند.
نوزاد موقع گچ گرفتن (پونستی) اذیت نمیشود؟
نه، نوزاد در روش پونستی معمولاً درد و اذیت زیادی احساس نمیکند. این روش بهصورت تدریجی و ملایم انجام میشود، و پزشک ارتوپد بهآرامی پا را در موقعیت صحیح قرار میدهد و گچگیری میکند. البته ممکن است نوزاد در ابتدا کمی ناراحتی کند، چون به حالت جدید پا عادت ندارد، اما این ناراحتی معمولاً موقتی است و بیشتر از نظر فیزیکی و درد واقعی نیست.
جراحی پا چنبری سخت است؟
جراحی پاچنبری معمولاً پیچیدگی زیادی ندارد و بیشتر در موارد خاص و در صورتی انجام میشود که درمانهای غیرجراحی (مانند روش پونستی) به طور کامل مؤثر نباشند. این جراحی اغلب یک جراحی کوچک برای اصلاح تاندون آشیل است که به نوزاد کمک میکند تا پا به حالت طبیعی برگردد. بهطورکلی، این جراحی ساده و کمخطر است و در اکثر موارد با موفقیت انجام میشود.
جراحی پا چنبری چه عوارضی ممکن است داشته باشد؟
عوارض احتمالی جراحی پاچنبری نادر هستند، اما ممکن است شامل مواردی مانند تورم موقتی، سفتی یا ضعف مچ پا، یا در برخی موارد بازگشت خفیف پاچنبری باشد. بااینحال، این عوارض معمولاً با فیزیوتراپی و پیگیری مناسب قابلکنترل و درمان هستند. رعایت مراقبتهای بعد از جراحی و معاینات منظم توسط پزشک باعث میشود نتایج جراحی موفقیتآمیز و عوارض به حداقل برسند.






















