تشخیص درست و به موقع صافی کف پا، تأثیر بسیاری در موفقیت درمان، کنترل علائم و جلوگیری از پیشرفت آن دارد. در صورتی که برخی از علائم صافی کف پا را داشته باشید یا به وجود آن شک داشته باشید، میتوانید با استفاده از تستهای خانگی مطمئن شوید که دچار صافی کف پا هستید یا خیر. اگر با انجام تستهای خانگی، تردید شما به ابتلای خود یا فرزندتان به صافی کف پا بیشتر شد، حتماً برای تشخیص دقیق این عارضه به پزشک مراجعه کنید تا با انجام تستهای تخصصی مانند اسکن کف پا، از سلامت پای خود یا فرزندتان مطمئن شوید. فراموش نکنید تشخیص به موقع این عارضه و شروع فرآیند درمانی آن، به خصوص در کودکان بسیار مهم است و مانع ایجاد مشکلات در آینده خواهد شد. در مرکز ارتوپد فنی امید در سال ۱۴۰۵، هزینۀ اسکن استاتیک ۱۵۰ هزار تومان و هزینۀ اسکن داینامیک ۲۵۰ هزار تومان است و مبلغ انجام همزمان هر دو اسکن با ۱۵ درصد تخفیف، ۳۵۰ هزار تومان خواهد بود.
تشخیص صافی کف پا در منزل
برای تشخیص اولیه صافی کف پا میتوان از تستهای خانگی استفاده کرد. این تستها برای تشخیص صافی کف پا در افرادی که علائم مربوطه را دارند و به صاف بودن کف پای خود یا فرزندشان شک دارند، مفید هستند. اما برای تشخیص دقیق این عارضه و شدت آن حتماً باید به مراکز ارتوپدی مراجعه کرد. در ادامه علائم همراه صافی کف پا و تعدادی از تستهای خانگی برای تشخیص صافی کف پا توضیح داده شدهاند:
تست ردپای خیس
برای انجام این تست کف پای خود را خیس کنید و سپس روی یک مقوای تیره رنگ قدم بردارید تا رد پای شما روی آن ثبت شود. بعد از این کار باید میزان پهن بودن قسمت میانی رد پا را بررسی کنید. مانند تصویر، در حالت طبیعی، رد پا در قسمت وسط باریکتر بوده و با رسیدن به انگشتان پهنتر میشود، اما در صافی کف پا قسمت میانی نیز پهن است.
مشاهدۀ الگوی ساییدگی کف کفش
برای این کار کفشهای خود را به صورت وارونه روی یک سطح صاف مثل میز قرار دهید و کف آنها را نگاه کنید. سپس بررسی کنید که کف کفشها به صورت یکنواخت ساییده شده است یا خیر. مانند تصویر، در صورتی که ساییدگی کف کفش در عرض آن یکنواخت باشد طبیعی است. اما اگر ساییدگی قسمت داخلی کفش بیشتر باشد نشاندهنده صافی کف پا است.
مشاهدۀ تعداد انگشتان پای فرد از پشت (too-many toes sign)
در این تست فرد باید بایستد و فرد دیگری از پشت به پاهای او نگاه کند. اگر مانند تصویر، انگشتان به سمت بیرون متمایل شده باشند به طوری که از پشت پا دیده شوند، احتمال صافی کف پا وجود دارد.
تست بالا بردن تک پاشنه (single-leg high rise test)
در این تست فرد باید بایستد و ۳ تا ۵ مرتبه روی یک پاشنه بالا و پایین برود. اگر فرد نتواند این کار را انجام دهد، نشاندهنده آسیب به تاندون قرار گرفته در قسمت داخلی مچ و صافی کف پا است.
بررسی علائم همراه کف پای صاف
اولین راه تشخیص صافی کف پا بررسی علائم همراه آن است. البته صافی کف پا در بسیاری از افراد باعث درد یا مشکل نمیشود، اما در برخی از افراد با درد همراه است. این درد در اثر کشش عضلات و تاندونهای کف پا ایجاد میشود. از جمله علائم رایج این ناهنجاری میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- چرخش پاشنه
- بیثباتی مچ پا که آن را در معرض دررفتگی قرار میدهد.
- حساسیت به لمس و تورم در قسمت داخلی مچ پا
- احساس درد که ممکن است هنگام راه رفتن، در قوس کف پا، مچ، پاشنه، ساق یا لبه بیرونی پا، کمر و باسن ایجاد شود. دلیل ایجاد این درد فشار بر اعصاب و بافتهای نرم پا است که باعث ایجاد التهاب در آنها میشود.
- چرخش انگشتان به سمت بیرون
- راه رفتن غیر طبیعی در موارد شدید
روشهای تشخیصی کف پای صاف در مرکز ارتوپد فنی امید
تشخیص کف پای صاف در مرکز ارتوپدی فنی امید به صورت مرحله به مرحله انجام میشود. ابتدا پزشک با معاینه فیزیکی پاها صافی کف پا را تشخیص میدهد. سپس برای تأیید این تشخیص تستهایی مانند آنالیز الگوی راه رفتن و اسکن کف پا انجام میشوند تا شدت صافی کف پا مشخص شود. همچنین برای تشخیص علت صافی کف پا و بررسی استخوانها و بافتهای نرم پا که تحت تأثیر این عارضه قرار دارند، تستهای تصویربرداری مانند اشعه ایکس انجام میشوند.
معاینه فیزیکی
در معاینه فیزیکی، علائم رایج و ظاهری صافی کف پا مانند تغییر شکل انگشتان و چرخش مچ پا بررسی میشوند. ممکن است پزشک از روشهای مختلفی برای این تشخیص استفاده کند. برای مثال تحلیل الگوی ساییدگی کف کفش یا تست رد پای خیس از مواردی هستند که میتوانند در این تشخیص به پزشک کمک کنند. اما برای تشخیص دقیقتر کف پا به بررسی همه علائم فرد و تستهای دیگری نیاز است. به همین دلیل توانایی حرکتی پاها نیز ارزیابی میشود. همچنین احتمال ابتلا به سایر بیماریهایی که علائم مشابه با صافی کف پا دارند، بررسی میشوند. بنابراین پزشک با اطلاع از همه این موارد، تشخیص درستتر و دقیقتری از صافی کف پا خواهد داشت.
تستهای محدوده حرکت
یکی از تستهای محدوده حرکت، آزمون جک یا مانور هوبشر (Jack’s test or Hubscher maneuver) است که با هدف بررسی پایداری قوس کف پا انجام میشود. برای انجام این تست بیمار میایستد، سپس پزشک با یک دست پاشنه پا را نگه داشته و با دست دیگر مفصل شست پا را به سمت بالا خم میکند. اگر قوس پا با بلند کردن شست افزایش یابد نشاندهنده طبیعی بودن آن است، اما اگر تغییری در قوس پا ایجاد نشود نشاندهنده صافی کف پا است.
یکی دیگر از تستها برای بررسی محدوده حرکت، تست قدرت ماهیچههاست. در این تست پزشک پا را از سمتی به سمت دیگر حرکت میدهد تا میزان توانایی حرکتی آن را بررسی کند. همچنین برای بررسی قدرت عضله تاندون تیبیال خلفی (قرار گرفته در قسمت داخلی مچ پا) فرد در حالت درازکش قرار گرفته و پزشک پای او را با وارونه کردن مچ به سمت داخل فشار میدهد و از فرد میخواهد که در برابر این فشار مقاومت کند. ضعف یا درد پا هنگام مقاومت در برابر فشار میتواند نشاندهنده مشکل در عضله تیبیال خلفی و صافی کف پا باشد.
اسکن کف پا
بعد از معاینه و انجام تستهای حرکتی، فرد در صورت نیاز به بخش اسکن کلینیک ارجاع داده میشود. در این بخش اسکن کف پا برای به دست آوردن اطلاعات بیشتر در مورد وضعیت پا و نحوه توزیع فشار در قسمتهای مختلف آن انجام میشود. این اسکن دارای دو نوع مختلف استاتیک و داینامیک است. در ادامه توضیحات بیشتری در مورد هر یک از آنها داده شده است.
دستگاههای اسکن موجود در مرکز ارتوپد فنی امید، همگی دستگاههای پیشرفته ساخت فرانسه و محصول سال ۲۰۲۰ به بعد هستند. همچنین لازم به ذکر است که اسکن پا در مرکز ارتوپدی فنی امید با تعرفه مصوب وزارت بهداشت انجام میشوند، بنابراین هزینۀ انجام آن نسبت به سایر کلینیکها پایینتر است.
اسکن استاتیک در مرکز ارتوپد فنی امید در سال ۱۴۰۵ با مبلغ ۱۵۰ هزار تومان و اسکن داینامیک با مبلغ ۲۵۰ هزار تومان انجام میشود که در صورت انجام هر دو اسکن، هزینه با پانزده درصد تخفیف محاسبه شده و معادل ۳۵۰ هزار تومان خواهد بود.
اسکن استاتیک
اسکن استاتیک (نوری) برای بررسی نوع قوس کف پا در حالت ایستاده انجام میشود. دستگاه مورد استفاده برای این اسکن شامل یک صفحه شیشهای، منبع نور و دوربین است. برای انجام این اسکن فرد روی سطح شیشهای میایستد و اسکنر، تصویر منعکس شده از پاهای او را اسکن و ثبت میکند.
برای تشخیص نوع قوس کف پا کافی است نقاط پر فشار تشخیص داده شوند و از سایر نقاط متمایز شوند. هنگامی که فرد روی اسکنر میایستد نقاطی که فشار بیشتری را تحمل میکنند رنگ متفاوتی پیدا میکنند و به این صورت از سایر نقاط کف پا متمایز میشوند. اسکنرهای نوری، نوع قوس پا را فقط در حالت ایستاده تشخیص میدهند و نمیتوانند میزان انعطافپذیری و تغییر آن را در هنگام حرکت مشخص کنند.
اسکن داینامیک
اسکن داینامیک در حالت حرکت و قدم برداشتن از پا گرفته میشود، به این ترتیب که فرد باید یکبار با پای راست و یکبار با پای چپ روی صفحه مخصوص این اسکن گام بردارد. این نوع اسکن با دستگاه اسکنر فشاری انجام میشود که دارای سنسورهای حساس به فشار است و فشار نقاط مختلف کف پا را به صورت دقیق اندازهگیری و ثبت میکند و مانند ویدیو اطلاعات در نرم افزار مخصوص دستگاه نمایش داده میشود. بنابراین اسکن انجام شده اطلاعات مختلفی مانند نقاط پر فشار کف پا، نوع قوس کف پا و میزان انعطافپذیری آن را در اختیار پزشک قرار میدهد. علاوه بر آن الگوی راه رفتن فرد نیز با اسکن داینامیک قابل بررسی است.
اندازهگیری زاویه قوس کف پا
برای اندازهگیری زاویه قوس کف پا از عکس اشعه ایکس پای فرد که از کنار و در حالت ایستاده گرفته شده استفاده میشود. سپس یک خط از بالای استخوان قوزک تا مرکز آن کشیده شده و تا کف پا امتداد مییابد. همچنین خط دیگری از مرکز استخوان قوزک تا انگشت شست کشیده میشود. در صورتی که این دو خط هم راستا باشند قوس کف پا طبیعی است و در غیر این صورت فرد دچار صافی کف پا میباشد.
آنالیز gait (تحلیل راه رفتن کامپیوتری)
در آنالیز گیت، تغییرات کف پا در هنگام راه رفتن روی یک دستگاه مخصوص ثبت میشود. در این آنالیز الگوی راه رفتن فرد و نحوۀ توزیع فشار در نقاط مختلف پا مشخص میشوند و پزشک توسط مقایسه این اطلاعات با حالت طبیعی راه رفتن، شدت و علت صافی کف پا را تشخیص میدهد.
تکنیکهای تصویربرداری
تستهای تصویربرداری به تأیید تشخیص انجام شده برای صافی کف پا و ارزیابی شدت و علت آن کمک میکنند. تستهای تصویربرداری که برای تشخیص صافی کف پا استفاده میشوند عبارتند از:
- اشعه ایکس: تصویربرداری اشعه ایکس در حالت ایستاده انجام میشود و تصاویر دقیقی از استخوانها ارائه میدهد. این تست برای تشخیص آرتروز و سایر تغییرات در تراز استخوانها مفید است.
- سی تی اسکن: سی تی اسکن یک تصویربرداری سه بعدی است که نسب به اشعه ایکس جزئیات بیشتری در مورد استخوان در اختیار پزشک میگذارد. این تصویربرداری نیز در حالت ایستاده انجام میشود.
- ام آر آی: این تست نسبت به اشعه ایکس و سی تی اسکن جزئیات بیشتری از بافتهای نرم پا ارائه میدهد. این تست در صورتی انجام میشود که صافی کفی پا مشکوک به اختلال عملکرد تاندون تیبیال خلفی یا آسیب به رباط و سایر بافتهای نرم پا باشد.
- سونوگرافی: هنگامی که پا مشکوک به آسیب تاندون باشد، سونوگرافی انجام خواهد شد که در آن از امواج صوتی فرکانس بالا برای تولید تصاویر دقیق از بافتهای نرم پا استفاده میشود.
عارضههایی با علائم مشابه صافی کف پا
عارضههای مختلفی وجود دارند که دارای علائم مشابه با صافی کف پا هستند. همچنین برخی از این عارضهها میتوانند باعث بروز صافی کف پا شوند یا از عوارض آن باشند. بنابراین شناخت این عارضهها و سایر علائم آنها میتواند به تشخیص درست و دقیق صافی کف پا کمک کند.
چرخش پاشنه پا به خارج (اورپرونیشن) (Overpronation)
اورپروناسیون زمانی اتفاق میافتد که طرز نادرست راه رفتن و دویدن فرد باعث چرخش مچ پا به سمت داخل شود. این عارضه علائم مشابهی با صافی کفی پا دارد که از آن جمله میتوان به تاندونیت آشیل، درد پاشنه پا، فاشیای کف پا، درد لگن و کمر اشاره کرد. سایر علائم این عارضه عبارتند از به وجود آمدن زائدههای استخوانی دردناک در قسمت خارجی انگشت شست پا، سندرم باند ایلیوتیبیال، شین اسپلینت و زانو درد.
چرخش پاشنه پا به داخل (سوپیمیشن) (Supination)
سوپیناسیون زمانی اتفاق میافتد که فرد هنگام راه رفتن یا دویدن وزن خود را روی قسمت بیرونی پا قرار دهد. این کار به مچ پا فشار وارد کرده و باعث چرخش آن به سمت بیرون میشود. از علائم مشابه این عارضه با صافی کف پا میتوان به درد مچ پا، درد در ناحیه کف پا، فاشیای کف پا و تورم مچ پا اشاره کرد. سایر علائم این عارضه عبارتند از پیچخوردگی مچ پا، ایجاد پینه در لبه بیرونی پا، سندرم باند ایلیوتیبیال، شین اسپلینت و ضعف پا در هنگام فعالیت.
فاشیای کف پا (Plantar fasciitis)
فاشیای پلانتار یک رباط ضخیم است که جلو و پشت پا را به هم متصل میکند و هنگام راه رفتن از ضربه به قوس پا جلوگیری میکند. فشار بیش از حد به این رباط باعث التهاب و درد در کف پا خواهد شد که این عارضه فاشیای کف پا یا فاشئیت نام دارد. فاشئیت هم میتواند یکی از عوارض صافی کف پا باشد و هم باعث صافی کف پا شود. از جمله عوارض مشابه این دو عارضه میتوان به احساس درد در کف پا، اطراف پاشنه و قوس کف پا اشاره کرد. درد ناشی از فاشیای کف پا در هنگام فعالیت بهتر میشود و در هنگام استراحت عود میکند. همچنین در این عارضه بلند کردن انگشتان پا از روی زمین برای فرد دشوار است.
درمان کف پای صاف در مرکز ارتوپد فنی امید
پس از معاینه و اسکن کف پا بسته به شدت صافی کف پا و علت آن درمانهای مختلفی تجویز میشود. از جمله این درمانها میتوان به تجویز ارتز، فیزیوتراپی، انجام تمرینهای کششی، اصلاح کفش و جراحی اشاره کرد. در ادامه در مورد این روشهای درمانی توضیحات بیشتری داده شده است:
کفی طبی
کفیهای طبی نوعی ارتز هستند که برای اصلاح کف پای صاف استفاده میشوند. این کفیها معمولاً دارای قوس داخلی بلندی هستند که از قوس کف پا حمایت میکند. همچنین با توزیع یکنواخت فشار در کف پا، فشار بیش از حد در بعضی از نقاط را کاهش میدهند و به مرور باعث اصلاح صافی کف پا میشوند یا علائم ناشی از آن را کاهش میدهند.
بعد از معاینه و اسکن کف پا، ارتز مناسب برای فرد در مرکز ارتوپد فنی امید طراحی و ساخته شده و دو الی سه هفته بعد به او تحویل داده میشود. فرآیند اصلاح صافی کف پا با این ارتزها معمولاً دو تا سه سال طول میکشد. در ادامه انواع کفیهای ساخته شده در مرکز ارتوپد فنی امید بررسی شدهاند:
کفیهای ساخته شده بر اساس اسکن پا
برای ساخت کفیهای طبی CNC ابتدا از کف پا اسکن انجام میشود و سپس طبق ابعاد پا و میزان قوس آن، کفی مناسب با استفاده از یک نرمافزار طراحی میشود. این کفیها متناسب با نیاز افراد و به صورت دقیق ساخته میشوند و فرآیند طراحی و ساخت سریعی نیز دارند.
کفیهای از پیش ساخته شده (prefabricated)
کفیهای از پیش ساخته شده معمولاً برای حمایت از قوس داخلی یا طولی کف پا ساخته میشوند. کفیهای مخصوص حمایت از قوس داخلی کف پا با تزریق مواد پلیمری در قالبهای استاندارد ساخته میشوند و دارای روکش چرمی هستند.
جنس کفیهای سیلیکونی از ژل سیلیکا است که بسیار انعطافپذیر و ماندگار میباشد. کفیهای از پیش ساخته شده به راحتی در داخل کفش قابل استفاده هستند.
فیزیوتراپی
در فیزیوتراپی انجام تمرینات تقویتی و افزایش طول عضلات به اصلاح صافی کف پا کمک میکنند. همچنین فیزیوتراپیست در مورد تغییر سبک زندگی مانند نحوه ایستادن و راه رفتن توصیههای مفیدی به فرد میکند که در جلوگیری از پیشرفت صافی کف پا و اصلاح آن بسیار مؤثر خواهند بود. علاوه بر این در فیزیوتراپی معمولاً از ماساژ استفاده میشود که میتواند به کاهش التهاب کف پا و درد هنگام راه رفتن کمک کند.
تمرینات کششی و تقویتی
تمرینهای ورزشی میتوانند به رفع ناراحتی و درد ناشی از صافی کف پا کمک کنند. در حقیقت ورزش باعث تقویت عضلات کف پا و افزایش انعطافپذیری آنها میشود و از این طریق باعث اصلاح قوس کف پا خواهد شد. از جمله تمرینات ورزشی مفید میتوان به موارد زیر اشاره کرد که نحوۀ انجام آنها در ویدئو زیر توضیح داده شده است.
- تمرینهای کششی برای تاندون آشیل (مچ پا) و ساق پا
- تمرین بالا رفتن روی پاشنه پا و برگشت به حالت اولیه
- تمرین راه رفتن روی پاشنه و سپس روی انگشتان پا به صورت متناوب
- ماساژ قوس کف پا با فشار آن روی یک توپ ماساژ یا بطری آب سرد
کفش طبی و مناسب
با پوشیدن کفشهای پهن و راحت که دارای پاشنه کوتاهی هستند میتوان از درد ناشی از صافی کف پا و پیشرفت آن جلوگیری کرد. همچنین استفاده از کفیهای مناسب در کف کفش تا حد زیادی به برطرف شدن صافی کف پا کمک خواهد کرد. در مرکز ارتوپد فنی امید، امکان ساخت کفی و کفش طبی به صورت سفارشی و متناسب با نیاز شما وجود دارد.
جراحی کف پای صاف
برای اصلاح صافی کف پا به ندرت به جراحی نیاز است. اما در موارد شدید ممکن است جراحی برای ترمیم یا بازسازی تاندونها و رباطها و تراز کردن استخوانهای قوس پا انجام شود. جراحی معمولاً از بدتر شدن ناهنجاری، درد و بروز آرتروز جلوگیری میکند. در صورتی که نیاز به جراحی داشته باشید، متخصصین مرکز امید شما را به متخصصین مربوطه ارجاع خواهند داد.
به طور کلی دو نوع جراحی برای درمان کف پای صاف وجود دارند. رایجترین آنها جراحی ترمیمی است که در آن تاندونها جابهجا میشوند و با ایجاد تغییراتی در ساختار کف پا، صافی کف پا را اصلاح میکنند. در روش دیگر نیز یک ایمپلنت فلزی در پشت پا گذاشته شده تا صافی کف پا اصلاح شود.
سوالات متداول
هزینۀ اسکن کف پا چقدر است؟
هزینۀ اسکن استاتیک ۱۵۰ هزار تومان و هزینۀ اسکن داینامیک ۲۵۰ هزار تومان است. مبلغ انجام همزمان هر دو اسکن با ۱۵ درصد تخفیف، ۳۵۰ هزار تومان خواهد بود.
برای تشخیص صافی کف پا به چه دکتری مراجعه کنم؟
برای این کار باید به کلینیکهای ارتوپدی یا متخصص ارتوپدی مراجعه کنید. کلینیکهای ارتوپدی همچنین دارای تجهیزات تخصصی برای تشخیص این عارضه هستند.
از چه سنی میتوان صافی کف پا را تشخیص داد؟
معمولاً در کودکان زیر ۶ سال صافی کف پا طبیعی است و قوس کف پا تا ۶ سالگی شکل میگیرد. بنابراین تشخیص صافی کف پا را میتوان برای افراد بالای ۶ سال انجام داد.
آیا صافی کف پا میتواند باعث تغییر الگوی راه رفتن فرد شود؟
بله، زیرا ممکن است در اثر صافی کف پا به مرور تاندونها و رباطهای پا آسیب بینند و پاشنه و انگشتان پا از موقعیت طبیعی خود خارج شوند.
آیا پینه پا میتواند نشاندهنده صافی کف پا باشد؟
این علامت به تنهایی نشاندهنده صافی کف پا نیست، اما در کنار سایر علائم صافی کف پا ممکن است بروز پیدا کند. این پینهها بیشتر در لبه بیرونی پا ایجاد میشوند.
