انواع پروتز چشم مصنوعی: مشاوره و پاسخ به سوالات

پروتزهای چشم مصنوعی از نظر شکل، اندازه و رنگ کاملاً مشابه چشم سالم ساخته می‌شوند و می‌توانند ظاهر طبیعی و متعادلی به صورت ببخشند. به علاوه، این پروتزها با اتصال به عضلات چشم دامنه حرکتی نسبتاً خوبی دارند که تشخیص آن‌ها را از چشم سالم بسیار دشوار می‌کند. چشم مصنوعی انواع مختلفی دارد و بهترین پروتز چشم برای هر فرد بر اساس میزان آسیب‌دیدگی چشم و نیاز یا عدم نیاز به تخلیه کامل چشم انتخاب می‌شود. مراقبت و نگهداری صحیح از پروتز برای افزایش طول عمر آن و همچنین، جلوگیری از عفونت و التهاب در حدقه چشم ضروری است.

پروتز چشم مصنوعی چیست؟

پروتز چشم مصنوعی می‌تواند جایگزین چشم طبیعی در افرادی ‌شود که به دلایل گوناگون مانند بیماری یا آسیب‌دیدگی، چشم خود را از دست داده‌اند. چشم مصنوعی کاسه چشم آسیب‌دیده را پر می‌کند، راحتی را در حدقه چشم افزایش می‌دهد و ظاهری متعادل در صورت ایجاد می‌کند. اگرچه چشم مصنوعی جایگزین چشم طبیعی می‌شود، اما بینایی فرد را به او برنمی‌گرداند. بااین‌حال، می‌تواند ظاهری طبیعی به او ببخشد، به‌طوری‌که دیگران به راحتی نمی‌توانند آن را از چشم طبیعی تشخیص دهند و فرد می‌تواند زندگی روزمره خود را با اعتماد به نفس بهتری از سر بگیرد.

چشم مصنوعی از نظر شکل و رنگ کاملاً شبیه به چشم سالم فرد است و تشخیص آن از چشم سالم کار دشواری است. حرکت چشم مصنوعی متأثر از حرکت عضلات کاسه چشم است و چون هر دو چشم هم‌راستا حرکت می‌کنند، چشم مصنوعی نیز به تبعیت از چشم سالم حرکت می‌کند؛ اما ممکن است این حرکت به اندازه حرکت چشم سالم، کامل و سریع نباشد. به علاوه، با توجه به آنکه مردمک چشم مصنوعی نسبت به نور واکنش ندارد، مردمک‌ها ممکن است گاهی نابرابر به نظر برسند.

انواع چشم مصنوعی

پروتزهای چشم مصنوعی انواع مختلفی دارند که انتخاب آن‌ها به نیاز فرد و میزان آسیبی که به چشم او وارد شده بستگی دارد. انواع پروتزهای چشم مصنوعی و اطلاعات مربوط به جنس، کاربرد و نحوه اتصال آن‌ها در جدول زیر ارائه شده است.

پروتز شکل‌دهنده چشم یا کانفورمر

پروتز شکل‌دهنده چشم یا کانفورمر یک محافظ شفاف است که به عنوان پوشش موقتی پس از جراحی تخلیه چشم مورد استفاده قرار می‌گیرد. کانفورمر پس از جراحی تا زمان بهبودی کاسه چشم از آن محافظت کرده و به شکل‌گیری کاسه چشم، ضمن بهبودی کمک می‌کند. به‌علاوه، بدون کانفورمر پلکِ چشم ممکن است حالت خود را از دست بدهد و عملکرد آن تا زمان آماده شدن پروتز چشم مصنوعی دچار اختلال شود. بنابراین کانفورمر با پر کردن کاسه چشم، عملکرد طبیعی پلک را حفظ می‌کند.

کانفورمر از یک تکه پلاستیک شفاف محدب، شبیه به یک لنز تماسی بزرگ ساخته شده است که پس از جراحی تخلیه چشم باید به مدت حدود دو ماه روی چشم بماند تا چشم برای پذیرش پروتز دائمی آماده شود. برخی کانفورمرها دارای سوراخ‌هایی هستند که برای استعمال قطره‌های چشمی تعبیه شده است.

پوسته صلبیه یا اسکلرال شل

گاهی اوقات چشم به دلیل آسیب، بیماری یا به‌طور مادرزادی دچار بدشکلی بوده یا زیبایی خود را از دست داده است، اما نیازی به تخلیه چشم نیست. در چنین مواردی بهترین گزینه، پوسته صلبیه یا اسکلرال شل است که به آن چشم مصنوعی بدون تخلیه نیز گفته می‌شود. اسکلرال شل مانند یک لنز تماسی روی سطح کره چشم قرار می‌گیرد و به چشم ظاهری طبیعی می‌دهد. این پوسته از یک لایه نازک تشکیل شده است و سطح صاف و یکدستی دارد که باعث می‌شود پلک به راحتی روی آن بسته شود.

اسکلرال شل از جنس اکریلیک و شبیه به یک چشم مصنوعی ساخته می‌شود، اما ضخامت آن بسیار کمتر از چشم مصنوعی است. این پروتز از دو بخش سفیدی چشم (صلبیه) و قسمت رنگی وسط چشم (عنبیه و مردمک) تشکیل می‌شود. درست مثل چشم مصنوعی، اسکلرال شل نیز طوری طراحی می‌شود که دقیقاً مثل چشم سالم به نظر برسد و کسی نتواند تفاوت آن‌ها را به‌راحتی تشخیص دهد.

پروتز چشم اوربیتال یا پروتز کره چشم

گاهی اوقات آسیب فقط خود چشم را درگیر نمی‌کند و ممکن است پلک، مژه‌ها یا حتی ابروها را نیز شامل شود. زمانی که وسعت آسیب زیاد است ممکن است نیاز باشد علاوه بر تخلیه کاسه چشم، پلک‌ها نیز برداشته شوند. در چنین مواردی مناسب‌ترین گزینه، پروتز چشم اوربیتال است که علاوه بر چشم، پلک، مژه و پوست اطراف چشم را نیز بازسازی می‌کند تا ظاهری طبیعی به صورت بدهد.

پروتز چشم اوربیتال از دو بخش تشکیل شده است. بخش مربوط به پلک و پوست اطراف چشم که از جنس سیلیکون ساخته می‌شود و چشم مصنوعی که از جنس اکریلیک است. سیلیکون به گونه‌ای طراحی می‌شود که با ساختار پوست در اطراف چشم مطابقت داشته باشد و رنگ آن نیز هم‌رنگ پوست فرد باشد. پروتز اوربیتال معمولاً به وسیله چسب یا ایمپلنت جمجمه‌ صورت در جای خود ثابت می‌شود.

چشم مصنوعی

پس از انجام جراحی تخلیه چشم و بهبود کاسه چشم با محافظت کانفورمر، چشم مصنوعی جای خالی چشم طبیعی را پر می‌کند. چشم مصنوعی که از اکریلیک ساخته می‌شود، طوری در داخل کاسه چشم قرار می‌گیرد که به پلک‌ها و مجاری اشکی اجازه دهد عملکرد طبیعی خود را داشته باشند.

یک چشم مصنوعی اغلب از سه بخش تشکیل می‌شود:

• یک پوسته بیرونی بیضی‌شکل و سفید رنگ از جنس اکریلیک برای بازسازی سفیدی چشم.
• یک بخش گرد مرکزی مشابه عنبیه و مردمک چشم.
• ایمپلنت چشمی که یک پایه سخت و کروی است که با جراحی و به‌طور دائمی در داخل کاسه چشم تعبیه می‌شود و چشم مصنوعی روی آن قرار می‌گیرد.

قابلیت حرکت در چشم مصنوعی

یکی از اصلی‌ترین نگرانی‌های دریافت‌کنندگان چشم مصنوعی حرکت طبیعی پروتز چشم است. میزان حرکت چشم مصنوعی بستگی زیادی به شرایط چشم دارد. چشم مصنوعی به خودیِ خود حرکتی ندارد و حرکت آن متأثر از حرکت عضلات چشم است. برای مثال، اگر فردی از پروتز اسکلرال شل روی چشم نابینای خود استفاده کند، پروتز طوری طراحی شده است که مطابق با حرکات چشم حرکت کند. پس در صورت وجود دامنه حرکتی طبیعی در چشم نابینا، می‌توان انتظار داشت پروتز اسکلرال نیز تا حدی حرکت طبیعی مشابه را داشته باشد.

همین امر در مورد کسانی که جراحی تخلیه چشم انجام داده‌اند و پروتز اوربیتال یا چشم مصنوعی دریافت کرده‌اند، نیز صدق می‌کند. چشم مصنوعی روی ایمپلنت چشمی قرار می‌گیرد و حرکات ایمپلنت را دنبال می‌کند. حرکت ایمپلنت ناشی از حرکت عضلات کاسه چشم است. بنابراین عضلات کاسه چشم و میزان حرکت آن‌ها، عمق چین‌های فوقانی و تحتانی ملتحمه و وضعیت پلک‌ها همگی در میزان حرکت چشم مصنوعی مؤثر هستند. در صورتی که عضلات حرکتی چشم سالم باشند، چشم مصنوعی نیز حرکتی مشابه چشم سالم خواهد داشت. البته ممکن است این حرکت به اندازه حرکت چشم سالم کامل و سریع نباشد. ضمن اینکه مردمک‌ها به دلیل ثابت بودن و عدم واکنش به نور تغییر اندازه ندارند.

بهترین چشم مصنوعی کدام است؟

بهترین پروتز چشم مصنوعی برای هر شخص با توجه به سطح آسیب و شرایط چشم متفاوت است. در صورتی که چشم دچار بدشکلی باشد، اما تخلیه نشده باشد یا نیازی به تخلیه نداشته باشد، بهترین انتخاب اسکلرال شل یا پوسته صلبیه خواهد بود که روی چشم نازیبا را پر کند. در مقابل، اگر جراحی تخلیه کاسه چشم انجام شده باشد، چشم مصنوعی بهترین گزینه است. در صورتی که علاوه بر آسیب داخلی چشم، آسیب‌دیدگی در ناحیه پلک، مژه، ابرو و پوست اطراف چشم نیز وجود داشته باشد، راه حل آن پروتز اوربیتال خواهد بود.

مراحل ساخت و جاگذاری پروتز چشم مصنوعی

در صورتی که قبل از تعبیه پروتز چشم مصنوعی نیاز به تخلیه چشم وجود داشته باشد، هم‌زمان با جراحی، ایمپلنت نیز در کاسه چشم تعبیه می‌شود تا چشم مصنوعی بعد از آماده شدن روی آن قرار بگیرد. معمولاً پس از جراحی حدود شش تا هشت هفته زمان لازم است تا کاسه چشم بهبود یابد و آماده دریافت پروتز شود. در طول این مدت کانفورمر از کاسه چشم محافظت کرده و به شکل‌گیری فرم چشم کمک می‌کند. پس از گذشت این زمان، قالب‌گیری چشم توسط متخصص پروتز انجام شده و چشم مصنوعی ساخته می‌شود و در نهایت در چشم فرد جاگذاری می‌شود. مراحل ساخت و جاگذاری پروتز چشم در ادامه شرح داده شده است.

جراحی کاشت پروتز چشم

جراحی تخلیه چشم و کاشت ایمپلنت اغلب سرپایی است و حدود یک ساعت طول می‌کشد. طی جراحی عصب بینایی و عضلات چشم بریده می‌شوند و کره چشم خارج می‌شود. سپس ایمپلنت به جای کره چشم قرار می‌گیرد. ایمپلنت یک پایه سخت و کروی است که به‌طور دائمی در داخل کاسه چشم تعبیه می‌شود و چشم مصنوعی پس از آماده شدن روی آن قرار می‌گیرد. عضلات چشم مجدداً به ایمپلنت متصل می‌شوند تا حرکت چشم مصنوعی را امکان‌پذیر کنند. در نهایت کانفورمر روی چشم قرار می‌گیرد تا هم طی روند بهبودی از چشم محافظت کند و هم عملکرد طبیعی پلک چشم را حفظ کند. شش تا هشت هفته بعد از جراحی کاسه چشم بهبود می‌یابد و آماده دریافت چشم مصنوعی می‌شود.

قالب‌گیری و ساخت پروتز چشم

زمانی که کاسه چشم بهبود یابد و آمادگی دریافت چشم مصنوعی را پیدا کند، قالب‌گیری و ساخت پروتز آغاز می‌شود. فرایند قالب‌گیری و ساخت پروتز چشم به شرح زیر است:

• متخصص پروتز وضعیت کاسه چشم را بررسی می‌کند و ابعاد افقی، عمودی و جانبی کاسه چشم را اندازه‌گیری می‌کند.
• سپس یک دکمه عنبیه مطابق با اندازه عنبیه چشم فرد انتخاب کرده و آن را مطابق با رنگ عنبیه او رنگ‌آمیزی می‌کند.
• یک پوسته مومی شکل برای قالب‌گیری کاسه چشم تراش داده می‌شود و در داخل کاسه چشم قرار می‌گیرد. در این پوسته یک دکمه آلومینیومی به جای عنبیه قرار می‌گیرد.
• برای انجام عملیات قالب‌گیری از خمیری استفاده می‌شود که از ترکیب پودر جلبک دریایی با آب به دست می‌آید. این خمیر را پشت پوسته قالب‌گیری قرار داده و پوسته را داخل کاسه چشم قرار می‌دهند. خمیر ظرف چند دقیقه به شکل ژل در می‌آید و الگوی کاسه چشم را عیناً کپی می‌کند.
• الگوی به دست آمده در گچ ریخته می‌شود تا یک قالب گچی به دست بیاید.
• برای ساخت چشم مصنوعی، پلاستیک سفید داخل قالب گچی ریخته شده و داخل آب جوش تحت فشار قرار می‌گیرد. سپس از قالب خارج شده و سرد می‌شود.
• پلاستیک قالب چشم را به خود گرفته، دکمه عنبیه در جای خود قرار می‌گیرد و پولیش داده می‌شود تا نهایی شود.
• رگ‌های صلبیه روی پلاستیک رنگ آمیزی می‌شود و رنگ عنبیه نیز در صورت نیاز تغییرات لازم را پیدا می‌کند تا چشم مصنوعی مشابه چشم دیگر فرد شود.
• در نهایت پروتز به همراه پلاستیک شفاف مجدداً در قالب گچی قرار گرفته و پس از خارج شدن پردازش شده و کاملاً صیقل داده می‌شود تا برای استفاده توسط دریافت‌کننده آماده شود.

رنگ آمیزی

از نظر زیبایی‌شناختی چشم مصنوعی به دو عنصر نیاز دارد: تطابق رنگ و ماندگاری بالا. بسیاری تصور می‌کنند که رنگ عنبیه با گرفتن عکس از چشم سالم فرد و چاپ دیجیتال آن به دست می‌آید، اما چنین نیست. هرچند ممکن است به منظور تطبیق جزئیات مربوط به رنگ و شکل چشم در هنگام رنگ‌آمیزی دستی از چشم سالم فرد عکس‌برداری شود، معمولا از چاپ دیجیتال برای شبیه‌سازی رنگ چشم استفاده نمی‌شود. علت این امر اختلاف رنگ در چاپ است. در واقع، پس از آزمون و خطای بسیار امروزه به این نتیجه رسیده‌اند که هیچ روشی نمی‌تواند به اندازه رنگ‌آمیزی دستی رنگ چشم و عنبیه را عیناً شبیه‌سازی کند. به‌علاوه از نظر ماندگاری نیز رنگ مورد استفاده توسط متخصص پروتز، ماندگاری بسیار بالاتری نسبت به رنگ چاپی دارد.

در نتیجه، اغلب متخصصان پروتز چشم مصنوعی را به‌صورت دستی رنگ‌آمیزی می‌کنند، زیرا به این طریق کنترل بهتری روی رنگ نهایی دارند و اطمینان دارند که محصول نهایی ماندگاری و کیفیت بالاتری خواهد داشت. علاوه بر عنبیه، صلبیه نیز طوری رنگ‌آمیزی می‌شود که بافت و رنگ مشابه چشم سالم داشته باشد و مویرگ‌های چشم نیز با استفاده از الیاف قرمز رنگ شبیه‌سازی می‌شوند.

جاگذاری چشم مصنوعی

پس از آماده شدن چشم مصنوعی، متخصص پروتز آن را در کاسه چشم قرار می‌دهد و اطمینان حاصل می‌کند که به خوبی در جای خود قرار گرفته است و فرد با آن احساس راحتی می‌کند. سپس نحوه قرار دادن و برداشتن پروتز چشم و همچنین نحوه تمیز کردن و دیگر مراقبت‌های لازم را به او آموزش می‌دهد. افراد باید حداقل هر شش ماه یک بار برای پولیش و جلا دادن چشم مصنوعی خود به متخصص پروتز مراجعه کنند.

چه زمانی نیاز به تعمیر و یا تعویض چشم مصنوعی وجود دارد؟

اگرچه پولیش چشم مصنوعی هر شش ماه یک بار ضروری است و به ماندگاری پروتز و سلامت کاسه چشم کمک می‌کند، اما کافی نیست. بهترین راه برای اطمینان از سلامت کاسه چشم و ایمپلنت چشمی این است که پروتز چشم مصنوعی بعد از حدود ۵ سال تعویض شود. البته این بازه زمانی ممکن است با توجه به کیفیت پروتز کوتاه‌تر یا طولانی‌تر شود. ضمن اینکه کودکان خردسال به دلیل اینکه در سن رشد هستند و کاسه چشم دائماً در حال تغییر است، در مدت کوتاه‌تری نیاز به تغییر پروتز چشم خود دارند.

علائمی وجود دارد که نشان می‌دهد پروتز چشم مصنوعی نیاز به تعویض دارد. البته همین علائم به ضرورت جلا دادن پروتز نیز اشاره دارد. پس اگر کمتر از شش ماه از پولیش پروتز شما گذشته است، اما با این علائم مواجه شدید، بهتر است به فکر تهیه یک پروتز جدید باشید:

• ترشحات بیش از حد از کاسه چشم
• ناپایداری و چرخیدن پروتز در داخل کاسه چشم
• خشکی یا ناراحتی در کاسه چشم
• عفونت‌های مکرر چشم
• افتادگی پلک چشم
• تغییر در ظاهر که به دلیل تغییرات سن ممکن است اتفاق بیفتد (به خصوص در کودکان، یا افراد مسن)
• فرسودگی پروتز چشم

هزینه پروتز چشم مصنوعی

هزینه پروتز چشم مصنوعی به عوامل گوناگونی بستگی دارد. برخی از مهم‌ترین عوامل تاثیرگذار در قیمت چشم مصنوعی عبارتند از:

• نوع پروتز چشم: نوع پروتز با توجه به میزان آسیب وارد شده به چشم و نیاز فرد متفاوت خواهد بود و طبیعی است که هر کدام از انواع پروتزهای چشم قیمت متفاوتی داشته باشند.
• جنس پروتز: در گذشته پروتزهای چشم مصنوعی از جنس شیشه بودند، اما امروزه بیشتر پروتزهای چشم مصنوعی از جنس اکریلیک هستند که گران‌تر از پروتز شیشه‌ای است.
• مهارت و تجربه متخصص پروتز: تجربه متخصص پروتز روی کیفیت چشم مصنوعی تولید شده از نظر فنی و زیبایی تأثیر دارد و قیمت نهایی را بالا می‌برد.
• کشور سازنده پروتز چشم: پروتزهای آمریکایی و آلمانی قیمت بالاتری نسبت به پروتزهای ایرانی دارند.
• هزینه‌های جانبی: در برآورد هزینه پروتز چشم، باید هزینه‌های جانبی مرتبط با جراحی تخلیه چشم و قرار دادن ایمپلنت در کاسه چشم را نیز به آن اضافه کرد.

درصد پوشش هزینه‌های پروتز چشم مصنوعی توسط بیمه با توجه به نوع بیمه افراد متفاوت است. طبق بند ۱۰ ماده ۲ قانون تأمین اجتماعی چشم مصنوعی در زمره وسایل کمک‌پزشکی برای اعاده سلامت، جبران نقص عضو جسمانی یا تقویت یکی از حواس قرار گرفته و شامل کمک‌هزینه پروتز و اورتز می‌شود (منبع).

نگهداری از پروتز چشم مصنوعی

بسیاری از افرادی که چشم مصنوعی دریافت می‌کنند، در مورد شیوه‌های نگهداری از آن نگرانی‌هایی دارند. نگهداری از پروتز چشم مصنوعی شامل چند فرایند ساده است که در ادامه به آنها پرداخته شده است:

بیرون آوردن و قرار دادن چشم مصنوعی

در صورت نیاز، فرد همواره می‌تواند به راحتی چشم مصنوعی خود را خارج کرده و مجدداً در داخل چشم قرار دهد. برای خارج کردن چشم مصنوعی کافی است لبه تحتانی پلک را با انگشت کمی پایین بکشید تا لبه خارجی پروتز نمایان شود. سپس با نوک انگشت یا با استفاده از ساکشن کاپ مخصوص، لبه پایینی پروتز را آرام بیرون بکشید. برای استفاده از ساکشن کاپ، کاپ را کمی روی پروتز فشار دهید و زمانی که به آن چسبید، پروتز را به آرامی بیرون بکشید. برای قرار دادن چشم مصنوعی در داخل چشم، پلک بالایی را نگه دارید و پروتز را مستقیم به بالا و داخل کاسه چشم بلغزانید. سپس پلک تحتانی را به سمت پایین بکشید تا پروتز سر جای خود قرار گیرد.

به‌طور کلی چشم مصنوعی نیازی به خارج کردن ندارد، مگر اینکه احساس ناراحتی یا آبریزش چشم بیش از حد ایجاد کند. نگه داشتن پروتز در چشم در طول شب نیز مانعی ندارد و حتی از چرخیدن مژه‌ها به داخل چشم و تحریک حدقه چشم نیز جلوگیری می‌کند. البته پروتز اسکلرال شل که روی چشم تخلیه نشده قرار می‌گیرد، باید همواره هنگام شب خارج شود تا چشم بتواند تنفس کند و دچار چروک ناشی از کمبود اکسیژن نشود. در صورتی که شخص ترجیح بدهد چشم مصنوعی را در طول شب خارج کند، بهتر است آن را در یک ظرف آب نگه دارد که بیش از حد خشک نشود.

تمیز کردن چشم مصنوعی

روال تمیز کردن چشم مصنوعی با توجه به شرایط بهداشتی محل زندگی یا کار افراد متفاوت است، اما به طور معمول، ماهی یک بار تمیز کردن چشم مصنوعی کافی است. قبل از تمیز کردن چشم مصنوعی دستان خود را با آب و صابون بشویید. برای تسلط بیشتر بهتر است مقابل یک آینه بایستید.

برای این منظور کافی است پروتز چشم را خارج کنید و آن را با آب گرم و صابون بدون عطر (بدون نیاز به محلول‌های گران‌قیمت) شستشو دهید. پس از خشک شدن چشم مصنوعی می‌توانید مجدداً آن را داخل چشم بگذارید. توجه داشته باشید که استفاده از مواد شوینده، ضدعفونی‌کننده یا الکل برای تمیز کردن چشم مصنوعی به سطح چشم مصنوعی آسیب دائمی وارد می‌کند و به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود.

استفاده از اشک مصنوعی

برخی افراد در حین استفاده از چشم مصنوعی خود دچار خشکی کاسه چشم می‌شوند که می‌تواند آزاردهنده باشد و باعث بروز مشکل در پلک زدن شود. در چنین مواردی می‌توان از قطره‌های روان‌کننده مثل اشک مصنوعی یا سایر قطره‌های چشمی برای رفع مشکل استفاده کرد. در واقع هر چیزی که بتوان برای چشم بینا استفاده کرد، برای چشم مصنوعی نیز قابل استفاده خواهد بود. بسته به میزان خشکی، می‌توان یک نوبت صبح و یک نوبت شب از قطره اشک مصنوعی روی پروتز استفاده نمود.

پولیش و جلا دادن چشم مصنوعی

چشم مصنوعی ممکن است هر چند وقت یک بار دچار خراش یا جرم شود. از این رو، توصیه می‌شود دریافت‌کنندگان پروتز هر ۶ تا ۱۲ ماه یک بار برای پولیش و جلا دادن چشم مصنوعی خود به متخصص پروتز مراجعه کنند. پولیش منظم پروتز چشم، علاوه بر زدودن خراش‌ها، جرم‌های ناشی از مواد معدنی و پروتئینی و باکتری‌های مضر را نیز پاکسازی می‌کند.

مراقبت از بافت کاسه چشم

ترشحات کاسه چشم یا همان مخاط چشم امری طبیعی است. این مخاط به عنوان روان‌کننده طبیعی برای چشم مصنوعی عمل می‌کند. با این حال، مخاط چشم حاوی پروتئین است که به مرور زمان روی چشم مصنوعی جمع می‌شود و لایه‌ای نامرئی ایجاد می‌کند که با گذشت زمان مانع از پلک زدن طبیعی روی چشم مصنوعی می‌شود. معمولاً خشکی یا زبری چشم مصنوعی در ۹۹% موارد ناشی از تجمع پروتئین است.

در صورت لزوم برای شستن کاسه چشم می‌توان از یک محلول نمکی رقیق (یک دوم قاشق چایخوری نمک + یک دوم پیمانه آب ولرم) استفاده کرد. با این حال باید از شستشوی بیش از حد کاسه چشم خودداری کرد، زیرا می‌تواند نتیجه عکس دهد و مخاط را افزایش دهد.

در صورتی‌که کاسه چشم علائم عفونت مثل قرمزی، التهاب، ترشح بیش از حد یا درد از خود نشان دهد، بهتر است در اسرع وقت به پزشک مراجعه شود، زیرا عفونت‌های ساده اغلب با پماد و قطره‌های آنتی‌بیوتیک به سرعت درمان می‌شوند.

محافظت از چشم سالم

افرادی که یک چشم خود را از دست داده‌اند باید برای حفظ چشم باقی‌مانده اقدامات احتیاطی بیشتری انجام دهند، زیرا محافظت از بینایی باقی‌مانده در چشم سالم اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. بنابراین در کنار معاینات سالانه برای مراقبت از چشم مصنوعی، معاینات کامل چشم سالم نیز باید انجام شوند. در صورت مشاهده جرقه‌های نور، اشیاء شناور و یا کاهش دید در چشم سالم، باید هر چه سریع‌تر به پزشک مراجعه شود.

به‌علاوه، توصیه می‌شود این افراد در فعالیت‌های پرخطر شرکت نکنند و برای محافظت از چشم در برابر هر گونه ضربه یا آسیب از عینک‌هایی با عدسی‌های پلی‌کربنات مقاوم در برابر ضربه استفاده کنند. همچنین استفاده از لنزهای تماسی روی چشم سالم به دلیل خطر عفونت توصیه نمی‌شود.

سوالات متداول

آیا چشم مصنوعی می‌تواند دید را بازیابی کند؟

خیر، به‌طورکلی بازیابی بینایی فرد پس از تخلیه چشم با چشم مصنوعی امکان‌پذیر نیست. با این وجود، تحقیقات در این زمینه در حال پیشرفت است و ممکن است یک کشف تکنولوژیکی در آینده اتفاق بیفتد که این امر را ممکن کند؛ اما در حال حاضر چنین امکانی وجود ندارد.

آیا اطرافیان متوجه مصنوعی بودن چشم من خواهند شد؟

عموماً خیر. پروتز چشم مصنوعی از نظر رنگ، اندازه و مشخصات دقیقاً مشابه چشم سالم فرد ساخته می‌شود و بنابراین افراد اغلب به سختی می‌توانند متوجه مصنوعی بودن چشم شوند.

آیا استفاده از چشم مصنوعی دردناک است؟

خیر. پروتز چشم مصنوعی اگر متناسب با ابعاد چشم فرد ساخته شده باشد، نباید دردناک باشد.

آیا قرار دادن چشم مصنوعی بدون تخلیه چشم امکان‌پذیر است؟

بله، اگر چشم نابینا نیازی به تخلیه نداشته باشد و سالم باشد، می‌توان از پروتز اسکلرال شل (پوسته صلبیه) بر روی چشم استفاده کرد.

آیا چشم مصنوعی می‌تواند حرکت کند؟

چشم مصنوعی به خودی خود حرکت ندارد، اما با حرکت عضلات چشم حرکت می‌کند.

چه مدت بعد از جراحی تخلیه چشم می‌توان چشم مصنوعی را دریافت کرد؟

به‌طور متوسط بین ۶ تا ۸ هفته بعد از جراحی کاسه چشم کاملاً بهبود می‌یابد و آماده دریافت چشم مصنوعی می‌شود.

آیا در زمان خواب باید چشم مصنوعی را خارج کرد؟

خیر، در طول شب نیازی به خارج کردن چشم مصنوعی نیست، اما پروتز اسکلرال را باید در طول شب خارج کرد تا چشم بتواند تنفس کند.

آیا برای شنا کردن باید چشم مصنوعی را خارج کرد؟

خیر، برای شنا کردن نیازی به خارج کردن چشم مصنوعی نیست؛ اما برخی افراد ترجیح می‌دهند برای جلوگیری از افتادن پروتز در آب، آن را خارج کنند.

هر چند وقت یک بار لازم است چشم مصنوعی خارج شود؟

خارج کردن چشم مصنوعی، جز به دلایل خاص، به هیچ عنوان توصیه نمی‌شود. معمولاً خارج کردن پروتز چشم ماهی یک بار به منظور تمیز کردن آن کافی است.

آیا با وجود چشم مصنوعی می‌توان در فعالیت‌های ورزشی شرکت کرد؟

بله، ورزش کردن با وجود چشم مصنوعی مانعی ندارد، مگر آنکه عضلات پلک ضعیف باشد و امکان بیرون افتادن چشم وجود داشته باشد.

آیا با وجود یک چشم مصنوعی می‌توان رانندگی کرد؟

بله، البته شروع رانندگی با یک چشم نیاز به تمرین و مراقبت دارد، زیرا عمق و دامنه دید کاهش می‌یابد.

هر چند وقت یک بار باید چشم مصنوعی را تمیز کرد؟

چشم مصنوعی حداکثر ماهی یک بار و حداقل شش ماه یک بار نیاز به تمیز کردن دارد.

چشم مصنوعی کودکان هر چند وقت یک بار نیاز به تعویض دارد؟

به طور متوسط چشم مصنوعی کودکان را باید هر ۲-۳ سال یک بار عوض کرد تا با سرعت رشد هماهنگ باشد.

آیا ممکن است چشم مصنوعی بشکند؟

در صورتی‌که چشم مصنوعی از شیشه ساخته شده باشد ممکن است در اثر برخورد با سطوح سخت دچار شکستگی شود. در مورد پروتزهای اکریلیک این احتمال کم است، اما امکان خراش برداشتن سطح پروتز وجود دارد.

آیا گریه کردن با وجود چشم مصنوعی امکان‌پذیر است؟

بله. چشم مصنوعی مشکلی برای گریه کردن ایجاد نمی‌کند. اشک در غدد اشکی در بالای چشم تولید شده و از طریق مجاری اشکی که در پشت پلک‌های فوقانی قرار دارند، خارج می‌شود و می‌تواند سطح چشم مصنوعی را مرطوب کند.